Protokół szczelności wewnętrznej instalacji gazowej – wzór

Protokół szczelności wewnętrznej instalacji gazowej to dokument nie tylko formalny; to zapis, który decyduje o dopuszczeniu instalacji do eksploatacji oraz o bezpieczeństwie użytkowników. Kluczowe wątki, które przeprowadzą czytelnika przez temat, to: jaki wzór protokołu zastosować oraz jakie rubryki są niezbędne, jakie wartości ciśnienia i czasu przyjąć przy próbie oraz jakie urządzenia pomiarowe i jakie świadectwa wzorcowania dołączyć. Dylematy zwykle sprowadzają się do kompromisu między praktycznym kosztem badania a rzetelnością pomiaru — protokół musi być na tyle szczegółowy, by nie pozostawiać wątpliwości przy odbiorze instalacji.

• Zakres prób i wymogi ciśnienia w protokole szczelności
• Wykorzystanie i zakres danych urządzeń pomiarowych
• Podział instalacji objętej próbą i sposób jej odłączenia
• Warunki techniczne wykonawcy i osoba kierująca robotami gazowymi
• Dokumentacja wyników: rubryki, daty, podpisy i uwierzytelnienie
• Normy, odniesienia i pliki do pobrania (PN-M-, DVGW-TRGI)
• Protokół szczelności wewnętrznej instalacji gazowej wzór – Pytania i odpowiedzi

Poniżej zebrałem syntetyczne zestawienie parametrów i kosztów, które najczęściej trafiają do wzoru protokołu przy próbie szczelności instalacji wewnętrznej. Tabela prezentuje sugerowane wartości ciśnienia próbnego, zakresy manometrów, czas obserwacji oraz orientacyjne koszty sprzętu i usług, które warto wpisać do rubryk dokumentu.

Patrząc na tabelę, najważniejsze do wpisania w protokole są: przyjęte ciśnienie próbne, czas obserwacji, typ i numer manometru oraz data ostatniego wzorcowania wraz z kosztem dokumentowanym w załącznikach. Jeśli w rubryce „wynik” pojawi się informacja o spadku ciśnienia, protokół powinien wskazywać wartość początkową i końcową oraz akceptowalny próg (np. spadek ≤0,5 kPa dla próby 0,05 MPa), a także listę załączników, które potwierdzają rzetelność pomiaru — zdjęcia zamknięć, wydruki z rejestratora i świadectwo wzorcowania.

Zakres prób i wymogi ciśnienia w protokole szczelności

Kluczowa informacja na początek: dla typowej wewnętrznej instalacji gazowej przyjmuje się ciśnienie próbne 0,05 MPa (50 kPa); w wybranych przypadkach, np. testach długiego odcinka lub przyłącza, stosuje się 0,1 MPa, jeśli uzasadnia to projekt lub zalecenia techniczne. Protokół musi zawierać wpis o wartości przyjętego ciśnienia, metodzie jego wytworzenia oraz czasie stabilizacji przed rozpoczęciem odczytów, zwykle 5–10 minut. Określ w protokole także akceptowalny spadek ciśnienia: sugeruje się granicę nieprzekroczenia 0,5 kPa podczas 30 minut obserwacji przy próbie 0,05 MPa, chyba że inwestor wymaga surowszych kryteriów. W rubryce „uwagi” zostaw miejsce na opis wyjątków i okoliczności, które mogą wpływać na wynik próby, np. otwarte zawory serwisowe lub uszkodzenia przewodów.

Zobacz także: Protokół próby szczelności instalacji gazowej PGNiG: wzór

W protokole dobrze jest rozróżnić próby w zależności od charakteru instalacji: instalacja gazowa w budynku mieszkalnym jednorodzinnym ma inne ryzyko i często krótsze odcinki do badania niż instalacja w budynku wielorodzinnym. Dla instalacji rozległych albo przemysłowych dopuszcza się wyższe ciśnienie próbne 0,1 MPa, lecz wówczas należy wpisać dodatkowe zabezpieczenia i procedury na wypadek ubytku ciśnienia. Zapis w protokole musi jednoznacznie wskazywać segmenty objęte próbą (piony, poziomy, odcinki przy licznikach) i sposób kontroli stanu zaworów i kształtek po zakończeniu testu. Niedozwolone jest wykonywanie próby, jeśli instalacja ma widoczne uszkodzenia lub nieodłączone odbiorniki gazu.

Warto też odnotować w protokole warunki otoczenia wpływające na wynik: temperatura powietrza, ciśnienie atmosferyczne i ewentualne wstrząsy mechaniczne podczas testu — każdy z tych elementów może powodować zmiany wskazań manometru. Jeżeli wynik jest negatywny, protokół powinien opisywać kroki naprawcze i warunki powtórzenia próby, ze wskazaniem, że powtórna próba musi zawierać te same parametry pomiarowe oraz ten sam zestaw urządzeń. Protokół może też przewidywać dodatkowe badania, na przykład testy punktowe przy użyciu detektora wycieków, i wymagać dołączenia wydruków z tych badań jako załączników.

Wykorzystanie i zakres danych urządzeń pomiarowych

Najistotniejsze: protokół musi zawierać szczegółowe dane przyrządu pomiarowego — typ manometru, zakres pomiarowy, dokładność, numer seryjny oraz datę ostatniego wzorcowania — bo to od tych informacji zależy wiarygodność wpisanego wyniku. Do pomiaru ciśnienia używa się najczęściej manometrów analogu 0–0,06 MPa lub uniwersalnych 0–0,16 MPa; w instalacjach gdzie wymagane jest zapisywanie przebiegu, stosuje się cyfrowe rejestratory z pamięcią. W rubryce „przyrząd” wpisz cenę przybliżoną (np. manometr analog 450 zł, cyfrowy rejestrator ~1 700 zł) oraz datę i numer świadectwa wzorcowania, bo inspektor lub inwestor może poprosić o sprawdzenie autentyczności dokumentu. Protokół powinien także wskazywać zakres pomiarowy użytego sprzętu i dopuszczalny błąd pomiaru, np. klasa dokładności 1,0 lub ±0,5% pełnej skali dla przyrządów cyfrowych.

Zobacz także: Protokół próby szczelności instalacji gazowej

Wzorcowanie przyrządów jest obowiązkowe z punktu widzenia rzetelności; do protokołu dołącza się kopię świadectwa wystawionego przez akredytowane laboratorium, najlepiej nie starszego niż 12 miesięcy. Osobno należy wpisać do protokołu numer seryjny oraz wartość rozdzielczości (np. 0,01 kPa) — szczególnie przy pomiarach małych ubytków ciśnienia rozdzielczość ma znaczenie. W przypadku rejestratorów cyfrowych wskazane jest dołączenie wydruku wykresu ciśnienia z całego czasu próby; analogiczne wyniki w protokole należy opisać słownie i załączyć fotografie manometru przed i po próbie.

Dokumentuj także sposób podłączenia przyrządu: czy użyto przewodów silikonowych długości X mm, czy zastosowano zawór próbny i zaślepki. Warto wpisać długości przewodów pomiarowych (np. 1 m) i liczbę zastosowanych zaślepek (np. 2 szt.), ponieważ mogą one wpłynąć na istotne objętości powietrza w próbionym odcinku. W protokole przewidź pole na odnotowanie sposobu uszczelnienia po zakończeniu próby — data, podpis oraz uwaga o przywróceniu instalacji do stanu eksploatacyjnego po weryfikacji szczelności.

Podział instalacji objętej próbą i sposób jej odłączenia

Pierwsza zasada: zawsze wpisz w protokole, który odcinek instalacji poddano próbie — część przed gazomierzem (przyłącze), odcinek za gazomierzem (wewnętrzna instalacja) lub cały system. W budynkach mieszkalnych zwykle badana jest instalacja od przyłącza gazowego do zaworów przy urządzeniach; istotne jest rozgraniczenie przy sprawdzeniu gazomierza, który powinien być wyłączony albo obejściowo pominięty podczas pierwszej próby. Dla rur o nominalnych średnicach typowych w mieszkaniach (15 mm, 20 mm, 25 mm) technika odłączenia to zaślepienie odcinka przy użyciu zaślepek odpowiednich do średnicy; w protokole wpisz wymiar i liczbę zaślepek. Jeżeli instalacja ma liczne odgałęzienia, można podzielić ją na sekcje — każdą sekcję opisuje się w odrębnym wierszu protokołu, z przypisanym ciśnieniem i czasem badania.

Krok po kroku — przykładowa procedura odłączenia i przygotowania sekcji:

• Wyłączyć i odłączyć odbiorniki gazu; zabezpieczyć je przed przypadkowym uruchomieniem.
• Zamknąć zawory odcinające i zaślepić przewody w miejscach wskazanych w projekcie; zastosować 2 zaślepki przy dłuższych odcinkach.
• Podłączyć manometr lub rejestrator przy punkcie pomiarowym przy użyciu przewodu pomiarowego ok. 1 m i zaworu próbnego.
• Wytworzyć ciśnienie próbne, ustabilizować je 5–10 minut i rozpocząć rejestrację przez 30 minut.

W protokole opisuj też sposób zabezpieczenia gazomierza: czy został demontowany, czy zastosowano obejście, oraz podać jego numer i stan plomb. Jeśli gazomierz pozostaje, wpisz, że próba została wykonana bez gazomierza i opisz sposób izolacji miejsca montażu licznika. Zadbaj o dokumentację fotograficzną każdego etapu: zdjęcia z odłączenia, ułożenia zaślepek i przyłączenia manometru zwiększają wiarygodność protokołu i często przyspieszają proces odbioru instalacji.

Warunki techniczne wykonawcy i osoba kierująca robotami gazowymi

W protokole warto odnotować dane wykonawcy oraz osoby kierującej robotami gazowymi, wraz z potwierdzeniem uprawnień — wpis powinien zawierać typ uprawnień budowlanych w zakresie instalacji gazowych i numer dokumentu potwierdzającego kwalifikacje. Zamieść też informację o doświadczeniu kierującego, na przykład minimalny wymagany staż w branży i wcześniejsze zatwierdzone realizacje, jeśli inwestor tego zażąda; to nie jest formalny wymóg w każdym wypadku, lecz ułatwia ocenę rzetelności wykonania. W protokole podaj także dane kontaktowe do przedstawiciela wykonawcy odpowiedzialnego za sporządzenie dokumentacji (bez numerów telefonów — jedynie funkcję i stanowisko) oraz informację, czy firma posiada ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. W rubryce dotyczącej sprzętu wpisz listę podstawowych urządzeń kontrolnych dostępnych na miejscu (manometr, rejestrator, detektor wycieków) oraz ich daty wzorcowania.

Osoba kierująca robotami gazowymi podpisuje protokół jako potwierdzenie przeprowadzenia próby i zgodności wpisanych parametrów z wykonanym testem; protokół wymaga więc pola na jej czytelny podpis oraz datę i godzinę zakończenia badania. Dla pełnej transparentności dobrze jest też wskazać, czy kierujący wykonywał czynności osobiście, czy delegował prace wyszkolonym technikom — w wypadku delegowania wpisz datę i numer uprawnień technika wykonującego pomiar. Dodatkowo zaleca się krótką informację o przeprowadzonym szkoleniu BHP i przeglądzie narzędzi pomiarowych przed rozpoczęciem prac oraz potwierdzenie, że instalacja była odłączona od źródeł zasilania właczając zabezpieczenia przy urządzeniach.

W protokole możesz również odnotować warunki, które musiały zostać spełnione przed próbą: zapewniona wentylacja pomieszczeń, brak materiałów palnych w pobliżu miejsc pracy oraz obecność co najmniej dwóch osób przy próbie większych instalacji — to kwestie, które nie tylko zwiększają bezpieczeństwo, ale i chronią wykonawcę przed zarzutami o niewłaściwy przebieg procesu.

Dokumentacja wyników: rubryki, daty, podpisy i uwierzytelnienie

Protokół powinien rozpoczynać się od danych identyfikacyjnych: adres budynku, typ instalacji (nowa/istniejąca/rozbudowa), numer projektu oraz data wykonania próby; to są rubryki, które pomaga uporządkować każdą kolejną pozycję dokumentu. Kolejne pola to szczegóły techniczne: przyjęte ciśnienie próbne, czas obserwacji, numer manometru, zakres i klasa dokładności, data ostatniego wzorcowania oraz dokładna wartość początkowa i końcowa odczytów. Nie zapomnij o rubryce „wynik” — wpis „pozytywny” lub „negatywny” oraz szczegółowy opis, jeśli wynik jest negatywny (wartość spadku, miejsce podejrzenia nieszczelności, działania naprawcze). W dokumencie powinny znaleźć się też pola na podpisy: kierujący robotami gazowymi, wykonawca i przedstawiciel inwestora lub komisji odbiorowej; obok każdego podpisu warto dodać pole z datą i godziną.

Przykładowe rubryki, które warto ująć w protokole: typ instalacji, numer odcinka, średnica rury, ciśnienie próbne, ciśnienie początkowe i końcowe, czas obserwacji, numer i typ manometru, data wzorcowania, wynik testu, uwagi techniczne oraz lista załączników. Załączniki to miejsce na dołączenie świadectw wzorcowania, zdjęć, wydruków z rejestratora, protokołów naprawczych i oświadczeń osób wykonujących badanie. W protokole powinno być pole na potwierdzenie przywrócenia instalacji do pracy po próbie, z wyszczególnieniem, które zawory zostały otwarte i kiedy.

Uwierzytelnienie dokumentu może obejmować pieczątkę wykonawcy (jeśli występuje), podpisy oraz adnotację o przekazaniu protokołu inwestorowi lub administratorowi budynku w określonym terminie; protokół może też przewidywać miejsce na numer referencyjny sprawy, co ułatwia późniejsze archiwizowanie. Dobrą praktyką jest przygotowanie wersji elektronicznej protokołu (PDF) z załącznikami oraz wersji papierowej podpisanej oryginalnie przez osoby uprawnione.

Normy, odniesienia i pliki do pobrania (PN-M-, DVGW-TRGI)

Protokół powinien odwoływać się do aktualnych norm i wytycznych — najczęściej są to zapisy normowe typu PN-M- dotyczące instalacji gazowych oraz wytyczne techniczne DVGW-TRGI, które określają metodykę przeprowadzania prób ciśnieniowych i wymagania dotyczące sprzętu. W rubryce „podstawa normatywna” warto wpisać konkretne pozycje normowe, z których korzystano podczas formułowania parametrów próby, oraz datę ich ostatniej aktualizacji. Dla odbioru instalacji i sporządzania protokołu kluczowe jest, by odwołania normatywne były aktualne; w wielu przypadkach inwestor lub organ nadzoru może wymagać wpisu o zgodności protokołu z określoną wersją normy. W protokole uwzględnij też informację, które dokumenty normatywne stanowią podstawę do oceny wyniku (np. konkretne rozdziały lub paragrafy).

Jeżeli przygotowujesz wzór protokołu do wykorzystania przy odbiorze, dołącz listę rekomendowanych plików do pobrania z nazwami dokumentów (np. „Protokół_próby_szczelności.docx”, „Świadectwo_wzorcowania.pdf” oraz „Instrukcja_obslugi_manometru.pdf”), pamiętając, aby nie podawać linków do źródeł w samym protokole — zamieść jedynie nazwę pliku i wymagany format. W rubryce referencji podaj skróty norm i wskazówki, gdzie szukać ich aktualnych treści, na przykład katalogi normalizacyjne lub strony instytucji normalizacyjnych, bez zamieszczania bezpośrednich odnośników. To ułatwia sporządzenie kompletnego zestawu dokumentów, który inwestor będzie mógł załączyć do akt odbiorowych.

W protokole nie zapomnij o polu na informację o zgodności z dodatkowymi instrukcjami producentów zastosowanych elementów instalacji — jeżeli rura lub element armatury ma stricte określone wymagania testowe, wpisz odniesienie do instrukcji producenta i dołącz jej kopię. Taka precyzja w dokumentacji ułatwia późniejsze rozstrzygnięcia w przypadku wątpliwości przy odbiorze instalacji.

Protokół szczelności wewnętrznej instalacji gazowej wzór – Pytania i odpowiedzi

• Q1: Czym jest protokół szczelności wewnętrznej instalacji gazowej i jaki cel spełnia?

  Protokół szczelności dokumentuje wyniki głównej próby szczelności wewnętrznej instalacji gazowej, potwierdzając jej szczelność przed odbiorem lub w dokumentacji projektowej. Służy zapewnieniu bezpiecznego użytkowania instalacji i stanowi podstawę do odbioru technicznego oraz prawidłowego późniejszego użytkowania.

• Q2: Jakie warunki wywołują konieczność wykonania głównej próby szczelności?

  Konieczność dotyczy nowej instalacji, przebudowy lub remontu instalacji gazowej, wyłączenia gazu na ponad 6 miesięcy oraz ponownej próby po dłuższym okresie bez gazu. W tych przypadkach potwierdzenie szczelności jest wymagane przed przyłączeniem odbioru.

• Q3: Jakie wymagania dotyczą wykonawcy i osoby kierującej robotami gazowymi przy sporządzaniu protokołu?

  Wykonawca i kierujący robotami gazowymi muszą posiadać odpowiednie uprawnienia budowlane w zakresie instalacji gazowych oraz spełniać wymagania PN-M- i DVGW-TRGI. W protokole należy uwzględnić dane wykonawcy, zakres prac i kwalifikacje personelu.

• Q4: Jak zorganizować protokół pod kątem technicznym i dokumentacyjnym w praktyce?

  Protokół dzieli próbę na część instalacji przed gazomierzem i część po gazomierzu (pierwsza próba oddzielnie). Wykazuje parametry techniczne (ciśnienie próbne 0,05 MPa – 0,1 MPa w odpowiednich warunkach), zakres i klasyfikację manometru (np. 0-0,06 MPa lub 0-0,16 MPa) oraz stabilność przez 30 minut. W protokole należy zamieścić szczegóły aparatury, zakres pomiarowy, dokładność, datę, podpisy komisji, a także decyzję inwestora/wykonawcy. Dostępne są pliki DOC/PDF oraz odniesienia do PN-M- i DVGW-TRGI.