Rozdzielnia elektryczna a wymagania ppoż – co musi spełniać w 2026?

Oddzielenie przeciwpożarowe rozdzielni ściany, stropy i drzwi

Rozdzielnia elektryczna niskiego napięcia to serce każdego budynku, niezależnie od tego, czy mówimy o biurowcu, hali produkcyjnej czy bloku mieszkalnym. Koncentracja energii, gęstość okablowania i obecność urządzeń pod napięciem sprawiają, że ryzyko zapłonu jest tu wyższe niż w typowym pomieszczeniu biurowym. Dlatego pomieszczenie rozdzielni elektrycznej wymagania ppoż traktuje jako osobną strefę pożarową, wydzieloną ścianami, stropem i zamknięciami o ściśle określonej odporności ogniowej.

• Oddzielenie przeciwpożarowe rozdzielni ściany, stropy i drzwi
• Dobór i rozmieszczenie gaśnic w rozdzielni niskiego i wysokiego napięcia
• Czego nie wymaga się w rozdzielni SUG, SSP i DSO bez obowiązku?
• Checklista ppoż dla zarządcy kontrola rozdzielni bez stresu
• Kluczowe pytania i odpowiedzi

Nowe rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z 21 lutego 2024 r. (Dz. U. 2024 poz. 171) uchyliło starszy akt z 2010 roku i doprecyzowało zasady wydzielania pożarowego. W praktyce oznacza to jedno: zarządca budynku, który sięga po nieaktualne wzory, ryzykuje niezgodność z obowiązującym prawem.

Ściany i strop wydzielające rozdzielnię muszą spełniać klasę odporności ogniowej EI 60 w budynkach niskich i średniowysokich, a w obiektach wysokich i wysokościowych często EI 120. Drzwi wejściowe do pomieszczenia rozdzielni powinny mieć klasę EI 30 lub EI 60, w zależności od kategorii zagrożenia ludzi i wysokości budynku. Zamknięcia przenikań instalacyjnych tak zwane przepusty kablowe wymagają klasy odpowiadającej odporności przegrody, przez którą przechodzą.

Konkretne wymagania przedstawia poniższe zestawienie:

• Ściany oddzielenia pożarowego: klasa EI 60 lub EI 120, wykonane z materiałów niepalnych.
• Strop oddzielenia pożarowego: klasa REI 60 lub REI 120, bez otworów technologicznych obniżających odporność.
• Drzwi: klasy EI 30 lub EI 60, wyposażone w samozamykacz i oznaczone znakiem bezpieczeństwa.
• Przepusty kablowe: uszczelnione masą, pianą lub modułowymi wkładami o odporności ogniowej równej przegrodzie.
• Kanały wentylacji i klimatyzacji: wyposażone w przeciwpożarowe klapy odcinające o odpowiedniej klasie.

Rozdzielnia WN (wysokiego napięcia) w zakładzie przemysłowym zawsze wymaga wyższej klasy odporności ogniowej niż rozdzielnia nn (niskiego napięcia) w biurowcu, ponieważ energia zwarcia jest tam wielokrotnie większa, a skutki pożaru trudniejsze do opanowania.

Częsty błąd polega na wymianie drzwi przeciwpożarowych na zwykłe, bo “nikt ich nie zamyka”. Tymczasem drzwi bez samozamykacza i odpowiedniej klasy EI w praktyce przestają być przegrodą oddzielenia pożarowego, bo podczas pożaru zostają otwarte. Kontroler PSP zwraca na to uwagę w pierwszej kolejności.

Kolejny problem to przejścia kablowe. Każdy przebieg przez ścianę strefy pożarowej musi być uszczelniony. Masa ogniochronna, pianka intumescencyjna albo system modułowy wybór zależy od średnicy kabli i intensywności ich nagrzewania. W rozdzielni SN (średniego napięcia) i WN temperatura w przepuście potrafi przekroczyć 800 °C już po 90 sekundach od zapłonu, dlatego zwykły kit akrylowy nie wystarczy.

Dobór i rozmieszczenie gaśnic w rozdzielni niskiego i wysokiego napięcia

Gaśnica w rozdzielni to nie ozdoba i nie “konieczność do pokazania inspektorowi”. To pierwsza linia obrony przed pożarem, który potrafi rozwinąć się w kilkadziesiąt sekund. Dla grup pożarów B (ciecze i gazy palne, w tym olej transformatorowy) i E (urządzenia pod napięciem) odpowiedni będzie środek gaśniczy, który nie przewodzi prądu i nie powoduje dalszych uszkodzeń.

W rozdzielni nn najczęściej stosuje się gaśnice proszkowe ABC o masie 6 kg lub gaśnice śniegowe (CO₂) o masie 5 kg. W rozdzielniach SN i WN dominują gaśnice śniegowe, bo proszek po użyciu trzeba usuwać z delikatnych styków i obwodów elektronicznych, a dwutlenek węgla po prostu wietrzeje. Poniższa tabela pomaga dobrać odpowiedni typ:

Przepisy wyznaczają dwie twarde zasady rozmieszczania. Po pierwsze, na każde 100 m² powierzchni rozdzielni przypada co najmniej 2 kg proszku gaśniczego lub 3 dm³ środka śniegowego. Po drugie, dystans z dowolnego punktu pomieszczenia do najbliższej gaśnicy nie może przekraczać 30 m, a samo urządzenie musi stać w miejscu łatwo dostępnym, z minimum metrem wolnej przestrzeni dookoła.

Zasady lokalizacji sprecyzowane w § 33 obowiązującego rozporządzenia sprowadzają się do kilku żelaznych reguł. Gaśnice ustawia się przy wejściach do rozdzielni, w klatkach schodowych prowadzących do strefy, w korytarzach kablowych i przy wyjściach ewakuacyjnych. Niedopuszczalne jest chowanie gaśnicy za rozdzielnicą w szafie wiszącej, bo w czasie pożaru nikt tam nie zajrzy.

W praktyce w dużej rozdzielni SN w hali produkcyjnej montuje się zazwyczaj trzy gaśnice: dwie śniegowe przy drzwiach i jedną proszkową w głębi pomieszczenia. W małej osiedlowej rozdzielni nn wystarczy jedna gaśnica proszkowa 6 kg zawieszona przy wejściu, pod warunkiem że odległość od najdalszego roga szafy nie przekracza 25 m.

Przegląd gaśnic wykonuje się raz w roku w obiektach biurowych i dwa razy w roku w obiektach produkcyjnych, a legalizacja zbiornika ciśnieniowego następuje co 5 lat. Gaśnica po użyciu, nawet częściowym, musi zostać niezwłocznie poddana ponownemu napełnieniu nie czeka się na datę przeglądu.

Czego nie wymaga się w rozdzielni SUG, SSP i DSO bez obowiązku?

Wielu zarządców zakłada, że rozdzielnia musi dysponować stałymi urządzeniami gaśniczymi (SUG), systemem sygnalizacji pożarowej (SSP) oraz dźwiękowym systemem ostrzegawczym (DSO). To błędne przekonanie, które prowadzi do niepotrzebnych inwestycji i bałaganu prawnego. Przepisy wprost wskazują, kiedy te instalacje są wymagane, a kiedy nie.

Zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem rozdzielnie niskiego napięcia w budynkach do dwóch kondygnacji, niewykorzystywane jako strefy zagrożone wybuchem, nie muszą mieć ani SUG, ani SSP, ani DSO. Wystarczy wydzielenie pożarowe, gaśnice, oznakowanie i instrukcja ppoż. Rozdzielnie SN i WN w zakładach przemysłowych często podlegają pod inne wymogi, bo klasyfikacja zagrożenia wybuchem lub gęstość obciążenia ogniowego zmieniają kwalifikację.

W praktyce oznacza to ulgę dla inwestorów prywatnych i małych spółdzielni mieszkaniowych, którzy latami słyszeli od firm ochroniarskich, że bez SSP ani rusz. Tymczasem odpowiedź brzmi: nie w tej kategorii budynku. Wystarczy prawidłowo wydzielona strefa pożarowa, gaśnice dobrane do grup pożarów i przegląd dokumentacji.

Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy rozdzielnia sąsiaduje ze strefą zagrożenia wybuchem albo obsługuje ponad 1000 odbiorców. Wówczas projektant w uzgodnieniu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych może nałożyć wymóg instalacji SUG z gazem obojętnym (azot, argon) albo SSP z adresowalnymi czujkami optycznymi.

Brak obowiązku posiadania SUG, SSP i DSO nie zwalnia z obowiązku posiadania instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, oznakowania dróg ewakuacji oraz aktualnych przeglądów sprzętu gaśniczego. Pominięcie któregokolwiek z tych elementów stanowi podstawę do nałożenia kary administracyjnej.

Checklista ppoż dla zarządcy kontrola rozdzielni bez stresu

Audyt rozdzielni nie musi trwać tygodniami. Wystarczy pół dnia, kiedy wiadomo, czego dokładnie szukać. Poniższa checklista powstała z myślą o zarządcach nieruchomości, administratorach spółdzielni i zakładowych inspektorach BHP, którzy chcą przejść kontrolę PSP lub PIP bez nerwów.

• Wydzielenie strefy pożarowej: ściany, strop, drzwi z tabliczką znamionową i aktualnym przeglądem.
• Klasa odporności ogniowej: dokumentacja potwierdzająca klasę EI drzwi i ścian, karty techniczne przepustów kablowych.
• Gaśnice: dobór do grup pożarów B i E, rozmieszczenie co 100 m² i w odległości nie większej niż 30 m.
• Dostęp do gaśnicy: co najmniej 1 m wolnej przestrzeni wokół urządzenia, brak zastawiania sprzętem i meblami.
• Oznakowanie: znaki bezpieczeństwa zgodne z PN-EN ISO 7010, numeracja gaśnic, plansza ewakuacyjna przy drzwiach.
• Instrukcja ppoż.:b> aktualna, podpisana przez kierownika obiektu, dostępna dla pracowników i ekip serwisowych.
• Przeglądy: roczny przegląd gaśnic, pięcioletnia legalizacja zbiorników, dokumentacja w segregatorze.

Odpowiedzialność za stan zabezpieczeń przeciwpożarowych spoczywa na właścicielu lub zarządcy obiektu. Art. 82 ustawy o ochronie przeciwpożarowej przewiduje karę administracyjną do 5000 zł za nieprzestrzeganie wymogów bezpieczeństwa pożarowego. W skrajnych przypadkach zaniedbania kwalifikowane są jako przestępstwo z art. 163 Kodeksu karnego.

Pracodawca dodatkowo odpowiada na gruncie Kodeksu pracy i przepisów BHP za przeszkolenie pracowników z zakresu ochrony przeciwpożarowej, szczególnie tych, którzy obsługują urządzenia elektryczne lub wykonują prace remontowe w obrębie rozdzielni. Szkolenie powinno obejmować znajomość rozmieszczenia gaśnic, dróg ewakuacji oraz zasad zgłaszania pożaru.

Częstotliwość kontroli zależy od kategorii obiektu. W budynkach biurowych audyt wewnętrzny ppoż. wykonuje się co najmniej raz w roku, w zakładach przemysłowych dwa razy w roku, a w obiektach zaliczonych do I lub II kategorii zagrożenia ludzi co kwartał. Kontrole Państwowej Straży Pożarnej odbywają się co najmniej raz na pięć lat w obiektach niskiego ryzyka i częściej w obiektach podwyższonego ryzyka.

Najczęstsze błędy zarządców koncentrują się wokół trzech obszarów: niewymienionych przeglądów gaśnic, zastawionych drzwi ppoż. i braku dokumentacji z remontów. Inspektor PSP zwraca uwagę przede wszystkim na datę ostatniego przeglądu gaśnicy widoczny plomba kontrolera. Kolejny błąd to brak aktualizacji instrukcji bezpieczeństwa pożarowego po zmianie układu pomieszczeń lub po wymianie rozdzielnic.

Warto prowadzić teczkę ppoż. rozdzielni, w której przechowuje się: protokoły przeglądów, karty techniczne gaśnic i drzwi, dokumentację przepustów kablowych oraz kopię instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. Uporządkowana dokumentacja skraca kontrolę PSP z kilku godzin do kilkunastu minut i zdejmuje z zarządcy presję czasu.

Audyt ppoż. rozdzielni elektrycznej można zlecić rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych. Taki audyt obejmuje sprawdzenie zgodności z rozporządzeniem z 21 lutego 2024 r. (Dz. U. 2024 poz. 171), weryfikację odporności ogniowej przegród, dobór gaśnic oraz ocenę dokumentacji. Wynikiem audytu jest raport z listą działań korygujących.

Kluczowe pytania i odpowiedzi

Czy mała rozdzielnia osiedlowa naprawdę wymaga wydzielenia pożarowego? Tak, niezależnie od metrażu rozdzielnia nn musi stanowić odrębną strefę pożarową. W praktyce oznacza to ściany EI 60 i drzwi EI 30, nawet jeśli pomieszczenie ma zaledwie 6 m².

Kto odpowiada za stan zabezpieczeń zarządca, właściciel czy spółdzielnia? Odpowiedzialność ponosi podmiot zarządzający obiektem w imieniu właściciela, czyli zarządca lub zarząd spółdzielni. To on wyznacza osobę odpowiedzialną za stan ochrony ppoż. i podpisuje instrukcję bezpieczeństwa.

Jak często wykonywać przegląd gaśnic? W obiektach biurowych raz w roku, w halach produkcyjnych dwa razy w roku. Legalizacja zbiornika ciśnieniowego gaśnicy następuje co 5 lat. Po każdym użyciu, nawet krótkim, gaśnica musi zostać poddana ponownemu napełnieniu.

Kiedy wymiana gaśnicy jest obowiązkowa? Gdy minie 5 lat od legalizacji zbiornika, gdy gaśnica ma widoczne uszkodzenia mechaniczne, gdy manometr wskazuje spadek ciśnienia poniżej zielonego pola lub gdy gaśnica została użyta. W pozostałych przypadkach gaśnica może służyć przez wiele lat, pod warunkiem regularnych przeglądów.

Powyższy tekst opiera się na obowiązujących przepisach prawa, w szczególności na rozporządzeniu Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 21 lutego 2024 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków (Dz. U. 2024 poz. 171), ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, Kodeksie pracy oraz normie PN-EN ISO 7010 dotyczącej znaków bezpieczeństwa. Aktualne teksty aktów prawnych dostępne są w internetowym systemie aktów prawnych pod adresem isap.sejm.gov.pl.