Jakie ciśnienie w instalacji CO zamkniętej? Poradnik 2025

Zimowy wieczór, za oknem mróz trzaska, a w domu ciepło i komfortowo dzięki centralnemu ogrzewaniu. Zastanawialiście się kiedyś, co właściwie dzieje się wewnątrz tej złożonej pajęczyny rur i grzejników, zwłaszcza gdy działa w systemie zamkniętym? Kluczowym, choć często niedocenianym, elementem zapewniającym prawidłową pracę i bezpieczeństwo jest właśnie ciśnienie. To właśnie właściwe ciśnienie robocze jest jak niewidzialny strażnik systemu, decydujący o jego efektywności i trwałości. Ale jakie ciśnienie w instalacji co zamkniętej jest tym właściwym? Typowo wynosi ono około 1,5 bara w stanie zimnym.

• Skąd biorą się zmiany ciśnienia? Wpływ temperatury
• Naczynie przeponowe: rola w stabilizacji ciśnienia
• Zawór bezpieczeństwa: niezbędna ochrona przed nadciśnieniem
• Zbyt niskie czy zbyt wysokie ciśnienie? Potencjalne problemy

Analizując dane zgromadzone podczas inspekcji i badań, obraz optymalnych parametrów ciśnieniowych w domowych systemach grzewczych typu zamkniętego staje się klarowniejszy. Poniżej przedstawiamy zestawienie kluczowych wartości i zjawisk:

Jak widać na podstawie powyższych danych, magia ukryta w ścianach naszego domu, ta odpowiedzialna za ciepło, opiera się na precyzyjnej równowadze. Kluczowe elementy, takie jak utrzymanie optymalnego ciśnienia początkowego oraz sprawność komponentów stabilizujących i zabezpieczających, stanowią fundament bezawaryjnej i efektywnej pracy instalacji grzewczej przez długie lata. Zaniedbanie tych aspektów to proszenie się o kłopoty, które mogą przerodzić się w kosztowne awarie i... zimne kaloryfery, a tego chyba nikt nie chce, prawda?

Skąd biorą się zmiany ciśnienia? Wpływ temperatury

Wyobraźmy sobie termos. Szczelny, zamknięty, pełen cieczy. Jeśli tę ciecz podgrzejemy, zacznie się ona zachowywać w bardzo przewidywalny sposób – rozszerzać. To podstawowa zasada fizyki znana jako rozszerzalność cieplna, która stanowi sedno problemu i rozwiązania w systemach centralnego ogrzewania typu zamkniętego.

Zobacz także: Ciśnienie w instalacji CO – Prawidłowe Wartości, Skutki Problemów i Rozwiązania (Poradnik 2025)

Czynnik grzewczy, najczęściej woda lub roztwór glikolu, w naszych instalacjach jest uwięziony w zamkniętym obiegu. Gdy kocioł pracuje, temperatura wody rośnie, często z kilkunastu-dwudziestu stopni Celsjusza (w stanie zimnym) do 60-80, a nawet 90 stopni Celsjusza podczas intensywnej pracy. Wraz z tym wzrostem temperatury, objętość wody znacząco się zwiększa. Przykładowo, podgrzanie 100 litrów wody od 20°C do 80°C powoduje zwiększenie jej objętości o około 1,7 litra. W skali całej instalacji, której zład (całkowita objętość wody) może wynosić kilkaset litrów, ta "dodatkowa" woda stanowi realne wyzwanie.

W systemie zamkniętym, gdzie nie ma otwartego naczynia wzbiorczego pozwalającego na swobodne "uciekanie" nadwyżki objętości, jedynym miejscem, w które rozszerzająca się woda może się "udać", jest sama przestrzeń w rurach i grzejnikach. A ponieważ woda jest cieczą praktycznie nieściśliwą, próba upchnięcia większej objętości w tej samej, stałej przestrzeni, skutkuje gwałtownym i bardzo znaczącym wzrostem ciśnienia. Bez odpowiedniego zabezpieczenia, ten wzrost ciśnienia mógłby doprowadzić do rozsadzenia elementów instalacji – rur, grzejników, a nawet samego kotła.

To właśnie zjawisko rozszerzalności cieplnej czynnika grzewczego jest głównym motorem zmian ciśnienia w systemie zamkniętym. Gdy instalacja stygnie, objętość wody maleje, a ciśnienie spada. Gdy temperatura rośnie, objętość rośnie, a ciśnienie wzrasta. Ta nieustanna gra objętości i ciśnienia wymaga precyzyjnego mechanizmu kompensującego, aby utrzymać parametry pracy w bezpiecznych granicach i zapobiec potencjalnym awariom. To kluczowe dla zrozumienia, dlaczego właściwe ciśnienie w instalacji CO nie jest wartością stałą, ale dynamicznie zmieniającą się w zależności od temperatury.

Zobacz także: Próba ciśnieniowa instalacji CO 2025 – Norma i Wykonanie

Ten cykliczny wzrost i spadek ciśnienia, choć naturalny w pewnym zakresie, jest jednocześnie sygnałem ostrzegawczym, gdy jego zakres przekracza dopuszczalne normy. Zbyt duże wahania mogą świadczyć o problemach z elementami kompensującymi lub zabezpieczającymi, co prowadzi nas prosto do roli naszych bohaterów drugoplanowych (po ciśnieniu oczywiście) – naczynia przeponowego i zaworu bezpieczeństwa, bez których nowoczesna instalacja typu zamkniętego byłaby tykającą bombą.

Prosta analogia z puszką po napoju gazowanym rzuconą w ognisko dobrze ilustruje, co dzieje się, gdy brak jest ujścia dla rozszerzającej się treści pod wpływem temperatury. W naszej instalacji, stalowe rury i grzejniki są znacznie wytrzymalsze, ale zasada pozostaje ta sama – gwałtowny wzrost ciśnienia spowodowany zwiększeniem objętości cieczy może przekroczyć ich wytrzymałość materiałową, prowadząc do katastrofy. Dlatego wiedza o tym, skąd biorą się te zmiany ciśnienia, jest absolutnie fundamentalna dla każdego, kto chce zrozumieć działanie swojego systemu grzewczego i zadbać o jego prawidłową eksploatację.

Niewielu użytkowników na co dzień zastanawia się nad prawami fizyki rządzącymi ich ciepłym domem. Wystarczy, że kaloryfer grzeje, a piec pracuje cicho. Ale gdy dochodzi do problemu – a awarie związane z ciśnieniem nie należą do rzadkości – podstawowe zrozumienie mechanizmu pozwala nie panikować, a co najważniejsze, trafnie zdiagnozować przyczynę lub opisać problem fachowcowi. Zapamiętajmy: temperatura + woda w zamkniętej przestrzeni = wzrost ciśnienia. Proste? Jak drut!

Różnice w rozszerzalności cieplnej występują także między różnymi typami czynników grzewczych. Woda ma swoje specyficzne właściwości, które inżynierowie musieli uwzględnić projektując systemy. Roztwory glikoli, używane często w systemach narażonych na zamarzanie, również rozszerzają się wraz ze wzrostem temperatury, choć ich parametry mogą się nieco różnić, co ma wpływ na dobór i wielkość naczynia przeponowego.

Kluczem do utrzymania stabilnego ciśnienia, pomimo tych naturalnych wahań związanych z temperaturą, jest więc precyzyjne dobranie i kalibracja urządzeń kompensujących i zabezpieczających. Naczynie przeponowe musi być wystarczająco duże, by przejąć całą nadwyżkę objętości rozgrzanej wody, a zawór bezpieczeństwa nastawiony na odpowiednią wartość, aby zadziałać jako ostatnia deska ratunku. Zaniedbanie któregokolwiek z tych aspektów prędzej czy później odbije się na pracy instalacji. To jak w życiu, gdzie małe błędy mogą mieć wielkie konsekwencje.

Rozumiejąc mechanizm powstawania zmian ciśnienia, doceniamy genialną prostotę rozwiązań inżynieryjnych, które pozwalają nam bezpiecznie cieszyć się ciepłem w naszych domach. Naczynie przeponowe i zawór bezpieczeństwa to nie wymysł biurokratów z norm PN-EN, ale praktyczna odpowiedź na nieubłagane prawa fizyki, chroniąca nas przed... no właśnie, przed czym? Przed tym, co dzieje się, gdy ciśnienie w instalacji CO wymyka się spod kontroli.

Powyższy, poglądowy wykres, ilustruje jak drastycznie ciśnienie mogłoby wzrosnąć wraz z temperaturą w idealnie zamkniętym, sztywnym systemie bez naczynia przeponowego. Startując od bazowego ciśnienia 1,5 bar przy temperaturze pokojowej, nagrzewanie wody do typowych temperatur pracy CO powoduje gwałtowny skok. To właśnie ten skok musi zostać zaabsorbowany, aby system działał bezpiecznie.

Naczynie przeponowe: rola w stabilizacji ciśnienia

Pomyślcie o naczyniu przeponowym jak o dodatkowym, elastycznym płucu systemu grzewczego. To ono, w połączeniu z właściwym ciśnieniem roboczym, stanowi pierwszą linię obrony przed zniszczeniami spowodowanymi rozszerzalnością cieplną czynnika grzewczego. Jego rola w stabilizacji ciśnienia w nowoczesnej instalacji typu zamkniętego jest absolutnie nie do przecenienia.

Co to w zasadzie jest? Najprościej mówiąc, to stalowy zbiornik, zazwyczaj w kształcie kuli lub walca, podzielony w środku elastyczną membraną, często wykonaną ze specjalnej gumy (EPDM). Membrana ta oddziela dwie komory: jedną napełnioną gazem (najczęściej azotem lub powietrzem) i drugą, która ma kontakt z wodą z instalacji CO.

Jak to działa? Zaczynamy od stanu zimnego. Instalację napełniamy wodą do zalecanego ciśnienia roboczego, np. 1,5 bara. W tym momencie, po stronie gazowej naczynia przeponowego mamy określone ciśnienie wstępne (zazwyczaj ustawione fabrycznie na wartość zbliżoną lub nieco niższą od minimalnego ciśnienia roboczego systemu, np. 1,2 - 1,4 bara). Pod wpływem ciśnienia wody w instalacji, membrana lekko się odkształca, wpychając niewielką ilość wody do naczynia, ale większość objętości pozostaje "pusta", gotowa na przyjęcie dodatkowej wody.

Teraz zaczyna się grzanie. Temperatura wody rośnie, a wraz z nią jej objętość. Ta nadwyżka wody nie ma gdzie się podziać w sztywnych rurach, więc zaczyna wpychać się do naczynia przeponowego. Ponieważ strona gazowa naczynia jest elastyczna (gaz pod wpływem nacisku zmienia swoją objętość, zwiększając swoje ciśnienie), przyjmuje ona tę dodatkową objętość wody. Membrana ugina się coraz bardziej w stronę komory gazowej, sprężając gaz, co z kolei powoduje proporcjonalny, kontrolowany wzrost ciśnienia w całej instalacji. Na manometrze kotła czy na listwie rozdzielacza widzimy wtedy wzrost ciśnienia, np. z 1,5 bara do 2,0-2,5 bara przy maksymalnej temperaturze pracy. To wzrost kontrolowany i mieszczący się w granicach bezpiecznego zakresu ciśnienia roboczego instalacji.

Gdy instalacja stygnie, woda kurczy się, a ciśnienie w systemie zaczyna spadać. Sprężony gaz w naczyniu przeponowym wypycha wtedy "nadwyżkową" wodę z powrotem do obiegu grzewczego, dzięki czemu ciśnienie powraca do wartości wyjściowej lub bliskiej wartości zimnej (np. 1,5 bara). Ten cykl powtarza się za każdym włączeniem i wyłączeniem ogrzewania, zapewniając nieprzerwaną stabilizację ciśnienia.

Dobór właściwego rozmiaru naczynia przeponowego jest krytyczny. Zbyt małe naczynie nie będzie w stanie przyjąć całej nadwyżki rozszerzonej wody, co doprowadzi do nadmiernego wzrostu ciśnienia i częstego otwierania zaworu bezpieczeństwa. Zbyt duże naczynie z kolei jest nieekonomiczne i zajmuje niepotrzebnie miejsce, choć pod kątem funkcjonalnym nie stanowi problemu. Pojemność naczynia dobiera się na podstawie całkowitej objętości wody w systemie grzewczym (zładu) oraz maksymalnej i minimalnej temperatury pracy. Istnieją na to szczegółowe wzory, ale generalnie przyjmuje się, że objętość naczynia powinna stanowić co najmniej 6-10% zładu. Przykładowo, dla instalacji o zładzie 200 litrów, potrzebne będzie naczynie o pojemności co najmniej 12-20 litrów.

Ważne jest także prawidłowe ustawienie ciśnienia wstępnego gazu w naczyniu przed jego podłączeniem lub napełnieniem instalacji. Ciśnienie to powinno być równe lub minimalnie niższe od statycznego ciśnienia instalacji (ciśnienia na dole systemu, gdy jest zimny), wynikającego z wysokości słupa wody. Przykładowo, dla domku piętrowego (około 5-6 metrów wysokości instalacji), ciśnienie statyczne to około 0,5-0,6 bara. Jeśli manometr jest na poziomie kotła w piwnicy, a instalacja sięga 6 metrów w górę, ciśnienie bazowe to ciśnienie manometru plus ciśnienie słupa wody (ok. 0,1 bar na metr). Dla instalacji o wysokości 6 metrów i manometrze na poziomie kotła, dolne ciśnienie powinno być np. 1,5 bar + 0.6 bar (różnica wysokości) = ok. 2.1 bar (teoretycznie przy zimnej wodzie, często upraszczane przy napełnianiu). Ciśnienie wstępne w naczyniu ustawiamy na tę wartość minimalnego wymaganego ciśnienia roboczego, np. 1,5 bara plus ewentualna poprawka na wysokość (choć w domkach jednorodzinnych często upraszcza się to do 1.2-1.5 bara bez wliczania statyki, o ile różnice wysokości nie są znaczące - *ale zawsze należy kierować się instrukcją producenta kotła i naczynia!*). Ciśnienie to sprawdza się i uzupełnia co jakiś czas (np. raz w roku) wentylem Schraderowskim, podobnym jak w dętce rowerowej.

Uszkodzone naczynie przeponowe (np. z powodu nieszczelności membrany lub ucieczki gazu) jest częstą przyczyną problemów z ciśnieniem w instalacji. Jeśli ciśnienie w zimnej instalacji jest prawidłowe (np. 1,5 bar), ale po nagrzaniu gwałtownie skacze do wartości bliskich 3 bar (czyli do nastawy zaworu bezpieczeństwa) i powoduje jego otwieranie, to znak, że naczynie prawdopodobnie nie spełnia swojej roli kompensacyjnej. Podobnie, jeśli po spuszczeniu ciśnienia z instalacji, z wentyla naczynia, zamiast gazu, leci woda, oznacza to pęknięcie membrany i konieczność wymiany naczynia. Taki "test mokry" jest prostym sposobem na wstępną diagnozę.

Podsumowując, naczynie przeponowe to niezbędny partner ciśnienia w systemie zamkniętym. Jego zadaniem jest elastyczne zarządzanie zmienną objętością wody, aby utrzymać ciśnienie w instalacji CO w bezpiecznym i efektywnym zakresie. Bez niego system pracowałby w ciągłym stresie, ryzykując uszkodzenie lub częste wyrzuty wody przez zawór bezpieczeństwa.

Pamiętajcie, że właściwe ustawienie ciśnienia wstępnego w naczyniu oraz regularne sprawdzanie jego stanu technicznego (szczególnie ciśnienia gazu) to kluczowe czynności konserwacyjne, które zapobiegną wielu potencjalnym problemom z ciśnieniem w Waszej instalacji. Nie lekceważcie tej małej bańki z gumową przegrodą – to cichy bohater Waszego systemu grzewczego!

Zawór bezpieczeństwa: niezbędna ochrona przed nadciśnieniem

Jeśli naczynie przeponowe to płuca instalacji, to zawór bezpieczeństwa jest jej ostatnim tchnieniem ratunkowym. To bezkompromisowe zabezpieczenie przed sytuacją, gdy wszystkie inne środki zawiodły i ciśnienie w instalacji CO niebezpiecznie wzrosło, grożąc rozerwaniem systemu. Zgodnie z normami PN-EN, każde źródło ciepła pracujące w instalacji typu zamkniętego musi być wyposażone w co najmniej jeden, sprawny zawór bezpieczeństwa. To wymóg bezdyskusyjny.

Jak działa zawór bezpieczeństwa? To proste urządzenie sprężynowe. Wewnątrz obudowy znajduje się grzybek dociskany do gniazda z odpowiednią siłą przez sprężynę. Siła ta jest tak dobrana, aby utrzymać grzybek w zamknięciu przy standardowym ciśnieniu roboczym systemu. Jeśli jednak ciśnienie w instalacji przekroczy pewną, z góry ustaloną wartość (zwaną ciśnieniem nastawy), nacisk wody na grzybek pokona siłę sprężyny. Grzybek zostanie uniesiony, otwierając drogę dla nadmiaru wody, która zostanie wtedy wyrzucona z systemu, redukując tym samym ciśnienie do bezpiecznego poziomu. Gdy ciśnienie spadnie poniżej ciśnienia zamknięcia zaworu, sprężyna ponownie dociska grzybek do gniazda, uszczelniając układ.

Wybór i montaż zaworu bezpieczeństwa to nie tylko formalność, ale krytyczny etap tworzenia bezpiecznej instalacji. Po pierwsze, zawór musi być dobrany pod kątem mocy źródła ciepła. Producenci kotłów podają wymagane parametry zaworu, w tym minimalną zdolność przepływową, która musi zapewnić bezpieczne odprowadzenie całej nadwyżki energii cieplnej w przypadku awarii (np. zagotowania wody w kotle). Po drugie, i co równie ważne, zawór musi być zamontowany możliwie jak najbliżej źródła ciepła, na rurociągu zasilającym, *przed* jakąkolwiek armaturą odcinającą. Absolutnie zabronione jest montowanie jakichkolwiek zaworów, zasuw czy choćby zwężek na drodze między źródłem ciepła a zaworem bezpieczeństwa oraz na jego wylocie! Wyobraźcie sobie awarię i zablokowany zawór bezpieczeństwa – katastrofa gotowa.

Zawór bezpieczeństwa jest ustawiony na określone ciśnienie nastawy. W domowych instalacjach, gdzie standardowe ciśnienie robocze w stanie zimnym wynosi około 1,5 bara, ciśnienie nastawy zaworu bezpieczeństwa najczęściej wynosi 3 bary. Jest to typowa wartość dwukrotności ciśnienia roboczego, dająca pewien margines bezpieczeństwa między normalnymi wahaniami ciśnienia a progiem zadziałania zaworu. Norma PN-EN 12828 zaleca, aby maksymalne ciśnienie robocze instalacji (Ciśnienie Próby Ciśnieniowej podzielone przez 1.3) nie było wyższe niż 0.9 ciśnienia nastawy zaworu bezpieczeństwa. Dla zaworu 3 bar, ciśnienie robocze nie powinno przekraczać 2.7 bar. Jeśli kocioł ma inne, wyższe wymagania dotyczące ciśnienia roboczego (rzadziej spotykane w domach jednorodzinnych), należy dobrać zawór z odpowiednio wyższą nastawą, zawsze stosując się do wytycznych producenta urządzenia grzewczego i przestrzegając przepisów lokalnych oraz norm.

Często popełnianym błędem jest zignorowanie lub niewłaściwe wykonanie rury wyrzutowej. Wylot zaworu bezpieczeństwa należy połączyć rurą (o przekroju co najmniej równym wylotowi zaworu i zakończoną swobodnym odpływem) z miejscem, gdzie gorąca woda i para mogą być bezpiecznie odprowadzone, np. do kanalizacji przez syfon rewizyjny (aby uniknąć zasysania gazów kanalizacyjnych do kotłowni) lub do specjalnego zbiornika, czy po prostu na zewnątrz budynku w sposób niezagrażający przechodniom. Gorąca woda wyrzucana pod ciśnieniem przez zawór może spowodować poważne poparzenia, a także zalać i uszkodzić elektronikę kotła czy inne elementy wyposażenia kotłowni. Rura wyrzutowa musi być prowadzona ze spadkiem, aby woda mogła swobodnie odpływać, bez ryzyka zamarznięcia w zimie (jeśli jest prowadzona na zewnątrz) lub gromadzenia się wody przy samym zaworze.

Zawór bezpieczeństwa wymaga również regularnej kontroli. Producenci kotłów i armatury zalecają manualne uruchamianie zaworu (przez odkręcenie pokrętła/dźwigni, aby woda przez chwilę wypłynęła) przynajmniej raz w roku. Ma to na celu zapobiegnięcie zapieczeniu gniazda i sprawdzenie, czy zawór działa. Pamiętajmy jednak, że operacja ta może spowodować, że drobne zanieczyszczenia, które osadziły się w gnieździe zaworu, zostaną wyrzucone wraz z wodą i zawór po zamknięciu nie będzie idealnie szczelny (będzie kapać). W takim przypadku jedynym rozwiązaniem jest wymiana zaworu. Lepszym, choć mniej powszechnym rozwiązaniem, jest wymiana zaworu co kilka lat profilaktycznie, zwłaszcza w starszych instalacjach lub w przypadku twardej wody.

Awarie zaworu bezpieczeństwa to rzadkość, ale jego niepoprawna praca (zacinanie się, zbyt wczesne lub zbyt późne otwieranie, nieszczelność) może mieć poważne konsekwencje. Zbyt późne otwarcie lub jego brak to ryzyko rozsadzenia instalacji. Zbyt częste otwieranie, zazwyczaj wynikające z niewydolności naczynia przeponowego, prowadzi do ciągłego spadku ciśnienia w instalacji, konieczności ciągłego jej uzupełniania i potencjalnego zapowietrzania.

Traktujcie zawór bezpieczeństwa z należytym szacunkiem – to nie jest "tam sobie wisi kawałek mosiądzu", to ostatnia linia obrony. Upewnijcie się, że jest dobrze dobrany, prawidłowo zamontowany (zwłaszcza ta cholerna rura wyrzutowa!) i sprawny. Może nigdy nie będzie musiał zadziałać, ale gdy nadejdzie ten moment, będziecie wdzięczni, że jest na swoim miejscu i gotowy do pracy, chroniąc Was i Wasz dom przed skutkami nadmiernego ciśnienia.

Zbyt niskie czy zbyt wysokie ciśnienie? Potencjalne problemy

Choć w idealnym świecie ciśnienie w instalacji CO powinno zawsze utrzymywać się w bezpiecznym zakresie, życie pokazuje, że problemy się zdarzają. Zarówno zbyt niskie, jak i zbyt wysokie ciśnienie robocze mogą prowadzić do szeregu nieprzyjemnych, a czasem nawet groźnych problemów. Zrozumienie potencjalnych kłopotów związanych ze złymi parametrami ciśnienia to pierwszy krok do ich uniknięcia i szybkiej diagnozy.

Zacznijmy od zbyt niskiego ciśnienia. Symptomy są często oczywiste: manometr na kotle pokazuje wartość poniżej zalecanego minimum, np. spada z 1,5 bara do 0,8 bara czy mniej. Konsekwencje mogą być różne. Nowoczesne kotły, zwłaszcza gazowe, są wyposażone w czujniki ciśnienia. Jeśli ciśnienie spadnie poniżej minimalnego progu bezpieczeństwa (często około 1,0-1,2 bara, choć zależy to od producenta i modelu), kocioł po prostu się wyłączy i wyświetli błąd. Grzejniki pozostaną zimne, a w domu zapanuje chłód. To najmniej groźna, choć uciążliwa, konsekwencja.

Głębsze problemy pojawiają się, gdy ciśnienie jest zbyt niskie, ale kocioł wciąż próbuje pracować. Niskie ciśnienie sprzyja zjawisku kawitacji, zwłaszcza w pompie obiegowej. Kawitacja to tworzenie się i implozja pęcherzyków pary wodnej w miejscu spadku ciśnienia (np. na wirniku pompy). Dźwiękowo przypomina to pracę pompy "na sucho" lub "chrobotanie". Długotrwała kawitacja może prowadzić do mechanicznego uszkodzenia wirnika pompy i jej przedwczesnej awarii – a wymiana pompy to już konkretny koszt, często w granicach kilkuset do nawet ponad tysiąca złotych plus robocizna.

Zbyt niskie ciśnienie oznacza też często niewystarczające wypełnienie całego obiegu grzewczego wodą. W najwyższych punktach instalacji (np. na górnych piętrach, w najwyżej położonych grzejnikach) może gromadzić się powietrze. Zapowietrzone grzejniki nie grzeją efektywnie lub wcale, co obniża komfort cieplny i zmusza nas do odpowietrzania. Ciągła konieczność odpowietrzania i uzupełniania wody w instalacji (przez podnoszenie ciśnienia) zazwyczaj wskazuje na niewielki wyciek gdzieś w systemie. Nawet kropla co kilka sekund potrafi w ciągu doby obniżyć ciśnienie w całej instalacji. Zlokalizowanie takiego drobnego wycieku może być prawdziwym detektywistycznym wyzwaniem – może to być nieszczelne połączenie na grzejniku, zaworze, ale równie dobrze minimalny przeciek w kotle lub pod podłogą. A jeśli wyciek jest większy, zalanie może spowodować znacznie poważniejsze szkody budowlane.

Teraz druga strona medalu – zbyt wysokie ciśnienie. Najczęstszą przyczyną wzrostu ciśnienia poza normę jest wspomniana wcześniej niesprawność lub niewłaściwy dobór naczynia przeponowego. Kiedy ciśnienie rośnie powyżej progu nastawy, na scenę wkracza zawór bezpieczeństwa, wypuszczając nadmiar wody. Jeśli dzieje się to sporadycznie przy naprawdę wysokich temperaturach, może to być marginalny problem. Ale jeśli zawór otwiera się często, a manometr wskazuje wartości bliskie 3 bar czy nawet wyższe (w przypadku zaworów z inną nastawą), to sygnał alarmowy.

Praca instalacji pod ciągłym, podwyższonym ciśnieniem roboczym zwiększa naprężenia w elementach systemu. Zwiększa się ryzyko powstania nieszczelności na połączeniach gwintowanych, złączkach czy odpowietrznikach. Uszczelnienia i połączenia spawane są bardziej narażone na przeciążenia. Długotrwale zbyt wysokie ciśnienie może skrócić żywotność komponentów instalacji, w tym samego kotła czy grzejników.

Inną potencjalną przyczyną zbyt wysokiego ciśnienia, choć rzadszą w typowych instalacjach domowych, jest problem z automatycznym zaworem napełniającym (jeśli taki jest zamontowany) lub zaworem trójdrogowym/czterodrogowym (który, jeśli przepuszcza, może powodować wzrost ciśnienia z instalacji wodociągowej, zazwyczaj wyższego niż w CO, do systemu grzewczego). Ciśnienie w sieci wodociągowej w dzień może wynosić np. 4-5 bar, a w nocy, gdy pobór wody jest niski, potrafi skoczyć nawet do 6-7 bar. Jeśli zawór zwrotny w systemie zasilającym CO z wodociągu (albo np. niesprawny wymiennik płytowy, rzadziej w domach, częściej w ciepłownictwie, gdzie system CO styka się z systemem C.W.U. o wyższym ciśnieniu) jest niesprawny, ciśnienie z sieci może przeniknąć do systemu CO, windując je znacznie powyżej dopuszczalnych norm.

Symptomem zbyt wysokiego ciśnienia, oprócz odczytu na manometrze i słyszalnego (lub widocznego po rurze wyrzutowej) działania zaworu bezpieczeństwa, mogą być np. problemy z działaniem termostatycznych zaworów grzejnikowych, które mogą "blokować się" pod wpływem nadmiernego ciśnienia. Choć najczęściej pierwszym, dramatycznym sygnałem jest już aktywacja zaworu bezpieczeństwa – hałas i gorąca woda lądująca gdzieś obok pieca. To sygnał, że coś jest *naprawdę* nie tak i ignorowanie go byłoby skrajną nieodpowiedzialnością.

Zatem monitorowanie ciśnienia na manometrze to nie fanaberia, ale kluczowy element dbania o system grzewczy. Wiedza o tym, że ciśnienie w instalacji CO powinno oscylować wokół 1,5 bara (w zimnym stanie) i wzrastać do bezpiecznego poziomu (np. 2-2,5 bara) w stanie gorącym, pozwala szybko wychwycić odchylenia od normy. Zbyt niski poziom – dosłownie kilka razy w roku dolać wody z sieci do systemu (zazwyczaj zaworkiem pod kotłem lub na listwie rozdzielacza) do uzyskania właściwego ciśnienia roboczego. Zbyt wysoki poziom – przyjrzeć się naczyniu przeponowemu i poszukać ewentualnych innych przyczyn. Pamiętajmy, że proste narzędzie, jakim jest manometr, mówi nam bardzo wiele o kondycji naszej instalacji. Warto na niego zerkać, a w przypadku wątpliwości, skonsultować się z fachowcem. W końcu lepiej zapobiegać kosztownym awariom niż z nimi walczyć w środku zimy, prawda?