Schemat instalacji elektrycznej w bloku z lat 70 – CPR

Pamiętasz ten moment, gdy w twoim bloku z lat 70. wysiada prąd w całym pionie i zastanawiasz się, co kryje się za drzwiami centrali rozdzielczej? Te instalacje aluminiowe z centralną puszką rozgałęźną CPR budzą niepokój, ale zrozumienie ich schematu ułatwia ocenę stanu i plan modernizacji. W tym tekście rozłożymy na części pierwsze budowę CPR, podział obwodów z numeracją zacisków oraz układ TN-C, byś mógł samodzielnie zdiagnozować przewody i wymienić rozdzielnice bez niespodzianek.

• Centralna puszka rozgałęźna CPR w bloku z lat 70
• Listwa zaciskowa bakelitowa w schemacie CPR
• Podział obwodów na CPR w blokach lat 70
• Numeracja zacisków w CPR bloku z lat 70
• Układ TN-C w schemacie instalacji lat 70
• Przekroje przewodów w CPR bloków wielkiej płyty
• Diagnostyka CPR w instalacji bloku z lat 70
• Pytania i odpowiedzi

Centralna puszka rozgałęźna CPR w bloku z lat 70

W blokach wielkiej płyty z lat 70. centralna puszka rozgałęźna CPR stanowi serce pionowej instalacji elektrycznej. Montowana w pionowych szachtach instalacyjnych, przypomina prostokątną skrzynkę z bakelitu, do której wpływa główne zasilanie z licznika. Z CPR wychodzą przewody do trzech głównych bezpieczników zabezpieczających poszczególne mieszkania. Ta konstrukcja pozwalała na ekonomiczne rozprowadzenie prądu między kondygnacjami. Kojarzy się z prostotą epoki, gdzie każda puszka obsługiwała cały pion blokowy.

CPR instalowano zazwyczaj na poziomie parteru lub piwnicy, skąd przewody aluminiowe biegły w górę szachtem. W typowym schemacie faza, neutralny i ochronny łączono tu modularnie. Mieszkańcy rzadko zaglądali do tych puszek, co dziś komplikuje diagnostykę. Bakelitowa obudowa chroniła przed wilgocią i zwarciami. Rozgałęzienie na mieszkania następowało poprzez listwy zaciskowe.

Podczas modernizacji CPR wymaga ostrożnego demontażu, by nie uszkodzić sąsiednich przewodów. Schemat instalacji opierał się na normie PN-70/E-05001, przewidującej sztywne układy. W blokach z wielkiej płyty CPR kojarzyła się z niezawodnością, choć aluminiowe przewody dziś budzą obawy. Identyfikacja jej położenia zaczyna się od sprawdzenia szachtów pionowych.

Zobacz także: Schemat instalacji elektrycznej 3 fazowej w domu

Listwa zaciskowa bakelitowa w schemacie CPR

Listwa zaciskowa w CPR z bakelitu to kluczowy element schematu instalacji w blokach lat 70. Wytrzymały materiał zapewniał trwałość mimo wilgotnych szachtów. Na listwie mocowano śrubowe zaciski dla fazy, neutralnego i PEN. Przewody aluminiowe wciskano tu mocno, by uniknąć luźnych połączeń. Kojarzy się z archaiczną, ale solidną technologią elektryczną.

Bakelitowa powierzchnia listwy pokryta była trwałą numeracją, widoczną nawet po dekadach. Modularna budowa pozwalała na łatwe dodawanie obwodów. W schemacie CPR listwy rozdzielały grupy przewodów do oświetlenia i gniazd. Montaż wymagał precyzji, by kolejnymi zaciskami objąć wszystkie mieszkania w pionie.

Podczas wymiany rozdzielnic listwę bakelitową warto sfotografować przed demontażem. Jej zaciski obsługiwały typowo 10-20 obwodów na pion. Aluminiowe przewody łączyły się tu z miedzianymi odcinkami w mieszkaniach. Bakelit nie przewodził prądu, co minimalizowało ryzyka.

Zobacz także: Kto może projektować instalacje elektryczne?

Typowe zaciski na listwie bakelitowej

• Zacisk 1-3: faza wspólna dla oświetlenia klatki
• Zacisk 4-6: neutralny dla grupy mieszkań
• Zacisk 7-10: PEN ochronny z podziałem na kondygnacje

Podział obwodów na CPR w blokach lat 70

Podział obwodów na CPR obejmował trzy główne grupy: oświetlenie wspólne, oświetlenie mieszkaniowe i gniazda wtyczkowe. Z głównego zasilania pionu wychodziły bezpieczniki topikowe na każdy obwód. Przewody prowadziły pionowo, często zasilając sufitowe punkty w mieszkaniu poniżej. Kojarzy się to z oszczędnym projektem wielkiej płyty. Grupa oświetleniowa miała priorytet przed gniazdami.

Obwód oświetlenia klatki schodowej rozgałęział się na pierwszych zaciskach CPR. Kolejnymi obwodami zajmowały się mieszkania na piętrach. Neutralne przewody grupowano osobno dla stabilności. W schemacie aluminiowym podział minimalizował straty napięcia. Diagnostyka zaczyna się od sprawdzenia tych grup.

Podczas modernizacji obwody gniazdkowe wymienia się najpierw na RCD. Grupa wspólna wymaga koordynacji z administracją. Przewody z CPR biegły sztywno w rurkach PCV. Podział na 3-5 obwodów na mieszkanie był standardem.

Obwody oświetleniowe łączyły się kaskadowo między kondygnacjami. To wyjaśnia częste awarie w całym pionie. Grupa gniazd miała grubsze przewody dla mocy.

Numeracja zacisków w CPR bloku z lat 70

Numeracja zacisków na bakelicie CPR zaczynała się od liczb 1 do 20, oznaczając kolejnymi pozycjami grupy obwodów. Liczba 1-4 kojarzyła się z fazą oświetlenia wspólnego. Kolejne liczby przypisywano neutralnym i PEN. Trwała nadruk ułatwiała montaż w fabryce bloków. Schemat numeracji opisano w podręcznikach SEP.

Zaciski numerowane parzyście łączyły neutralne przewody. Nieparzyste liczby dla fazowych obwodów gniazd. Grupa 10-15 obsługiwała górne kondygnacje. Identyfikacja liczb pozwala uniknąć błędów przy wymianie.

Podczas oceny stanu technicznego mierzysz ciągłość pod kolejnymi liczbami. Numeracja wizualna upraszcza mapowanie przewodów. W blokach lat 70. powtarzała się w każdym pionie. Liczby 20+ zarezerwowano dla rezerw.

Układ TN-C w schemacie instalacji lat 70

Układ TN-C dominował w blokach lat 70., gdzie przewód PEN łączył neutralny z ochronnym. W CPR PEN wchodził jako jeden przewód z trafo. Rozgałęziano go na listwach bez separacji. Kojarzy się z oszczędnością, ale rodzi ryzyka dotykowe. Modernizacja do TN-S wymaga podziału PEN.

W schemacie TN-C faza biegła osobno, PEN wspólny dla wszystkich obwodów. Przewody aluminiowe przenosiły PEN pionowo. W mieszkaniach PEN rozdzielano na N i PE. Normy PN-70 dopuszczały ten układ w budownictwie masowym.

Podczas wymiany rozdzielnic tnij PEN ostrożnie w CPR. Układ TN-C powoduje równe potencjały w pionie. Grupa mieszkań dzieliła jeden PEN. Diagnostyka sprawdza ciągłość PEN multimetrem.

Przejście na TN-C-S następuje w głównej tablicy. Schemat lat 70. nie przewidywał RCD na PEN. To komplikuje ochronę różnicową dziś.

Przekroje przewodów w CPR bloków wielkiej płyty

W CPR bloków wielkiej płyty przekrój przewodów wynosił 1,5 mm² dla obwodów oświetleniowych. Grubsze 2,5 mm² stosowano dla gniazd wtyczkowych. Aluminiowe żyły wciskano w zaciski bakelitowe. Normy określały minimalne przekroje na obciążenie 10A oświetlenie i 16A gniazda. Kojarzy się z niedoszacowaniem współczesnych mocy.

Kolejnymi przewodami fazowymi rozprowadzano 1,5 mm² pionowo. PEN miał zawsze 2,5 mm² dla ochrony. W szachtach przewody układano w wiązkach. Modernizacja wymaga wymiany na miedź o tych samych przekrojach.

Obwody wspólne miały jednolite 1,5 mm². Grupa gniazd aluminiowych słabnie po latach. Mierzysz przekrój suwmiarką przed wymianą.

Diagnostyka CPR w instalacji bloku z lat 70

Diagnostyka CPR zaczyna się od wizualnej inspekcji bakelitu i numeracji zacisków. Odłącz zasilanie pionu przed pomiarem. Sprawdzasz ciągłość przewodów multimetrem na kolejnych liczbach. Luźne aluminiowe połączenia to częsta przyczyna awarii. Modularna struktura ułatwia izolację obwodów.

Kojarzy się z koniecznością koordynacji z sąsiadami w pionie. Mierzysz rezystancję grup oświetleniowych i gniazdowych. Widoczne utlenienia na bakelicie sygnalizują wymianę. Schemat TN-C wymaga testu PEN.

Użyj tabeli numeracji do mapowania usterek. Przewody z CPR testuj na izolację meggerem. Grupa wspólna diagnostykuj po zmroku. To pozwoli zaplanować modernizację rozdzielnic.

W praktyce z doświadczenia, fotografia CPR przed pracami ratuje przed błędami. Obwody oznaczaj taśmą z liczbami zacisków. Diagnostyka kończy się protokołem dla administracji.

Pytania i odpowiedzi

• Co to jest centralna puszka rozgałęźna (CPR) w blokach z wielkiej płyty z lat 70.?

  Centralna puszka rozgałęźna (CPR) to prostokątna listwa zaciskowa z bakelitu, montowana w pionowych szachtach instalacyjnych. Służyła do rozgałęziania obwodów z głównego zasilania pionu, z której wychodziły 3 główne bezpieczniki zabezpieczające mieszkania. Listwy zaciskowe miały trwałą numerację widoczną na bakelicie, określającą podział na oświetlenie, gniazda i inne odbiorniki.

• Jak wygląda typowy podział obwodów w CPR w instalacjach z lat 70.?

  Podział obwodów na CPR obejmował typowo: obwód oświetlenia wspólnego (klatka/miejsce wspólne), oświetlenie mieszkaniowe i obwody gniazd wtyczkowych. Przewody z CPR często prowadziły do zasilania oświetlenia sufitowego w mieszkaniu poniżej, dzięki pionowemu rozprowadzeniu instalacji między kondygnacjami.

• Jaki system uziemienia stosowano w blokach z wielkiej płyty z lat 70.-80.?

  W tamtym okresie dominował układ TN-C (nie TN-S), z połączonym przewodem neutralnym i ochronnym (PEN). CPR umożliwiała łatwą diagnostykę usterek dzięki modularnej strukturze listew zaciskowych i wizualnej numeracji przewodów fazowych, neutralnych i ochronnych.

• Jakie przekroje przewodów i normy stosowano w tych instalacjach aluminiowych?

  Instalacje projektowano według norm PN-70/E-05001, z przekrojem przewodów 1,5 mm² dla oświetlenia i 2,5 mm² dla gniazd. Schematy rozprowadzenia przewodów w CPR opisano w starych podręcznikach SEP. Modernizacja wymaga identyfikacji numeracji listew, by uniknąć błędów w podłączaniu nowych obwodów RCD lub TN-S.