Protokół odbioru instalacji sanitarnej – wzór

Protokół odbioru instalacji sanitarnej to dokument, który często decyduje o tym, czy inwestycja zostanie ostatecznie przekazana i czy ruszy gwarancja. Kluczowe dylematy przy jego przygotowaniu to: czy użyć uniwersalnego wzoru czy wzoru dopasowanego do projektu, jakie parametry prób i kryteria przyjąć oraz jakie załączniki dołączyć, by protokół miał moc dowodową. Ten artykuł przeprowadzi przez pola, pomiary i zapisy, które muszą znaleźć się w dokumencie, pokaże przykładowe wartości oraz praktyczny szablon, który można łatwo skopiować i uzupełnić.

• Zakres protokołu odbioru instalacji sanitarnej
• Wymagane elementy protokołu odbioru
• Wymagania techniczne i normy
• Testy i odbiory instalacyjne
• Format, legalność i miejsce pobrania
• Wskazówki dotyczące poprawnego wypełnienia
• Protokół odbioru instalacji sanitarnej wzór — Pytania i odpowiedzi

Poniżej przedstawiam analizę przykładowego protokołu i kosztorysu instalacji sanitarnej dla mieszkania 75 m2 z jedną łazienką i kuchnią; dane posłużą jako odniesienie przy tworzeniu wzoru i wskazaniu pól, które zawsze powinny być wypełnione. Tabela zawiera elementy, ilości, ceny jednostkowe i orientacyjne koszty, a także typowe parametry testowe, które warto wpisać w protokół.

Analiza tabeli pokazuje, że najwięcej kosztuje robocizna i armatura; w protokole warto więc zapisać nie tylko wartości materiałów, ale też czas i przebieg prób, bo to usprawiedliwia ewentualne roszczenia i ułatwia rozliczenia. Dla przykładu: jeżeli próba szczelności w punctach kontrolnych wykazuje spadek ciśnienia mniejszy niż 0,03 MPa w czasie 30 minut, w protokole wpisujemy wartość początkową 0,60 MPa i końcową 0,57 MPa, dokładność manometru i datę przeprowadzenia próby; tak skonstruowany zapis pozwala później odtworzyć przebieg testu oraz odróżnić usterki montażowe od fabrycznych wad materiałowych.

Zakres protokołu odbioru instalacji sanitarnej

Protokół powinien otwierać jasna identyfikacja inwestycji, czyli nazwa obiektu, adres i numer umowy, a także dane stron: zamawiającego (inwestora), wykonawcy i projektanta; bez tych nagłówkowych danych dokument traci praktyczną wartość dowodową. Następnie trzeba opisać zakres odbioru: czy dotyczy instalacji wodociągowej, ciepłej, kanalizacyjnej, przepływowego podgrzewacza, czy też wszystkich instalacji łącznie, i odnieść to do rysunków wykonawczych oraz numerów pozycji w dokumentacji technicznej. W protokole powinien znaleźć się też wykaz załączników i oświadczenie o gotowości do przeprowadzenia prób, bo bez jasno wskazanych dokumentów i rysunków odbiór nie powinien być formalnie zamknięty.

W części opisowej należy ująć pełen wykaz materiałów i elementów zamontowanych w trakcie robót, łącznie z ich nazwami, ilościami i oznaczeniami katalogowymi albo referencjami z faktur, jeśli są dostępne, a także informację o zakresie prac dodatkowych wykonanych poza projektem. Przykładowo: 70 m rury PEX 20 mm, 25 m PEX 16 mm, 15 m kanalizacji PVC (DN50/DN110), komplet armatury, rozdzielacz 4x; takie konkretne zapisy ułatwiają późniejszą identyfikację elementów w razie reklamacji. W protokole dobrze podać też wersję rysunków (data, numer), na podstawie których wykonano pomiary i montaż, by uniknąć nieporozumień dotyczących zgodności robót z dokumentacją.

Protokół powinien rozróżniać odbiory etapowe od odbioru końcowego i opisywać, co zostało przekazane na danym etapie, z zaznaczeniem, które prace pozostają do wykonania po poprawkach; zapis taki zapobiega sytuacji, w której strony rozbieżnie rozumieją zakres przyjętych robót. Przy odbiorach etapowych warto dołączyć krótkie protokoły częściowe, z odwołaniem do numeru głównego protokołu, tak aby finalny dokument składał się z pełnego zestawu potwierdzeń i poprawek wykonanych w terminie. W praktyce inwestor i wykonawca zachowują po dwie podpisane kopie – jedną dla siebie, drugą dla archiwum obiektu – dlatego pole „liczba egzemplarzy” warto umieścić w nagłówku protokołu.

Wymagane elementy protokołu odbioru

Na początku dokumentu powinny znaleźć się podstawowe dane formalne: data odbioru, numer protokołu, sygnatura umowy, kto reprezentował strony (z dowodem umocowania), oraz informacja o obecności osoby nadzoru inwestorskiego lub inspektora. Dalej powinny znaleźć się krótkie adnotacje o stanie dokumentacji powykonawczej: as built, rysunki z naniesionymi zmianami, protokoły materiałów, deklaracje zgodności i karty katalogowe wybranych urządzeń; brak takich załączników należy explicitnie odnotować. Kolejną sekcją jest lista sprawdzanych elementów i parametrów, gdzie pod każdą pozycją wpisuje się wynik pomiaru, kryterium odbioru i adnotację „zgodny/niezgodny” wraz z ewentualnymi uwagami.

Elementy pomiarowe w protokole muszą mieć określone jednostki i sposób pomiaru, np. ciśnienie w MPa (lub bar), czas trwania próby w minutach, spadek ciśnienia w MPa, natężenie przepływu w l/min oraz długości w m; bez jednostek zapis jest bezużyteczny. Przyjmując wartości przykładowe, można wpisać: próba szczelności – ciśnienie próbne 0,60 MPa, czas 30 min, dopuszczalny spadek ≤0,03 MPa; próba kanalizacji – napełnienie wodą poziomu 1,5 m przez 15 min, brak przecieków. W protokole warto także wpisać dane sprzętu pomiarowego: typ manometru, zakres, numer kalibracji i datę ostatniej kalibracji, ponieważ to potwierdza, że pomiar miał odpowiednią dokładność i jest powtarzalny.

Nie może zabraknąć części poświęconej niezgodnościom i reklamowanym usterkom: konkretny opis, lokalizacja, fotografia (numer zdjęcia jako załącznik), kategoria wady (krytyczna/istotna/nieistotna), termin naprawy oraz osoby odpowiedzialnej za usunięcie. Wpisując termin naprawy, warto stosować skalę – np. 7 dni dla usterek krytycznych, 14–30 dni dla usterek istotnych – i odnotować sposób potwierdzenia wykonania naprawy (np. protokół pokontrolny). W protokole zaleca się też pole „uzgodnione działania zastępcze”, które opisuje tymczasowe rozwiązania przy wypadkach, gdy natychmiastowa naprawa jest niemożliwa.

Wymagania techniczne i normy

Protokół odbioru powinien odwoływać się do konkretnych norm i przepisów, które obowiązywały przy projektowaniu i wykonywaniu instalacji; typowe odniesienia to normy dotyczące instalacji wodnych, kanalizacyjnych oraz zabezpieczeń przeciwwodnych i przeciwzabezpieczeniowych, jak PN‑EN 806 (instalacje wewnętrzne wody pitnej), PN‑EN 12056 (odwodnienie grawitacyjne w budynkach) czy PN‑EN 1717 (ochrona przed cofką). Umieszczenie odpowiedniego punktu normatywnego ułatwia interpretację wyników prób i przyjmowanie kryteriów odbioru, bo każdy zapis w protokole może być wtedy powiązany z konkretnym wymaganiem normy. Dobrze, gdy protokół zawiera również informację o aktach prawa budowlanego lub lokalnych warunkach technicznych, które miały wpływ na projekt i wykonanie instalacji, co wzmacnia jego znaczenie formalne.

W części technicznej protokołu warto odnotować parametry projektowe, które były podstawą do wymiarowania instalacji: ciśnienie robocze projektowane, maksymalne ciśnienie dopuszczalne, wymagane natężenia przepływu (np. natężenie dla punktu prysznica 9–12 l/min), oraz założenia dotyczące temperatury c.w.u. (np. temperatura zasilania 55–60°C przed zaworami termostatycznymi). Dla przewodów kanalizacyjnych powinny znaleźć się zapisy o minimalnych spadkach (typowo 1–2% dla odcinków poziomych, w zależności od średnicy) i minimalnych średnicach przewidzianych w projekcie (np. odpływy z umywalek DN32–40, prysznic DN50, piony kanalizacji DN110). W protokole warto też wspomnieć o klasie ciśnieniowej rur (np. PN10 dla systemów PEX) oraz o warunkach izolacji cieplnej i ochrony antykorozyjnej, jeśli były wymagane przez projekt.

Normy regulują także sposoby wykonywania prób: rodzaj próby (ciśnieniowa, wodna, dymowa), sposób rejestracji spadku ciśnienia i kryteria akceptacji. Dla każdego rodzaju próby warto w protokole wpisać przyjętą procedurę, parametry i dopuszczalne odchyłki, a także metodę pomiaru (np. manometr, logger ciśnienia, wizualna kontrola przecieków), co eliminuje późniejsze spory na temat interpretacji wyników. Warto dodać zapis o konieczności konsultacji z projektantem w przypadku wyników poza dopuszczalnymi granicami, ponieważ to projektant najczęściej definiuje, czy odstępstwo wymaga naprawy, zmiany projektu czy jedynie korekty robocizny.

Testy i odbiory instalacyjne

Typowy zestaw testów obejmuje przynajmniej: testy szczelności instalacji wodociągowej (ciśnieniowe), testy wodne lub dymowe kanalizacji, sprawdzenie działania armatury i urządzeń (m.in. mieszaczy, zaworów odcinających, przepływów), pomiary temperatury ciepłej wody w punkcie czerpalnym oraz kontrolę poprawności odprowadzenia i wentylacji kanalizacji. Każdy test powinien być opisany w protokole z podaniem sposobu przygotowania instalacji, wartości początkowych i końcowych, czasu trwania oraz narzędzi pomiarowych, tak aby zapis był kompletny i powtarzalny. Przy odbiorach nie wystarczy wpisać „próba wykonana” — należy dołączyć wyniki pomiarów, podpisy osób wykonujących pomiary i zdjęcia punktów kontrolnych, co zwiększa wiarygodność dokumentu.

Procedura próby ciśnieniowej zwykle polega na napełnieniu instalacji wodą, usunięciu powietrza, podniesieniu ciśnienia do wartości próbnej (np. 1,1–1,5 razy ciśnienia roboczego albo do zadanego 0,60–0,90 MPa w zależności od projektu), utrzymaniu go przez określony czas (min. 30 min) i pomiarze spadku ciśnienia; w protokole należy wpisać wartość początkową i końcową oraz dopuszczalny spadek. W przypadku kanalizacji popularna jest próba wodna, polegająca na zalaniu pionu do określonego poziomu i obserwacji przez ustalony czas (np. 15 min) oraz próba dymowa dla przewodów wentylacyjnych i rewizji szczelności. Testy funkcjonalne obejmują otwarcie wszystkich armatur, sprawdzenie odpływu, uruchomienie urządzeń podłączonych (np. zmywarka, pralka) i rejestrację ewentualnych zjawisk zakłócających pracę instalacji.

W protokole warto też wpisać wyniki kontroli parametrów użytkowych, takich jak natężenie przepływu na najdalszym punkcie poboru (np. 6–12 l/min dla baterii mieszacza) czy osiągana temperatura wody ciepłej przy określonym czasie od otwarcia, co jest istotne zwłaszcza przy urządzeniach podgrzewających. Dla instalacji ciepłej wody użytkowej dodatkowy test to pomiar czasu do osiągnięcia ustawionej temperatury oraz pomiar minimalnej temperatury zwrotu; te dane można porównać z projektem i wpisać odchylenia. Wszystkie wyniki testów powinny być protokołowane z podaniem nazw i numerów urządzeń pomiarowych oraz wskazaniem osób wykonujących pomiary, co ułatwia ew. rekonstrukcję przebiegu testu przy późniejszych sporach.

Format, legalność i miejsce pobrania

Format protokołu powinien być praktyczny: najczęściej przyjmuje się dokument dwustronicowy dla małych realizacji i wielostronicowy ze spisem załączników dla większych projektów; jako formaty wygodne do edycji i archiwizacji rekomendowane są pliki DOCX (szablon do uzupełnienia) oraz PDF/A (wersja ostateczna do archiwizacji). W nagłówku powinny znaleźć się pola umożliwiające szybką identyfikację: numer protokołu, data, adres obiektu, osoby uczestniczące, a poniżej pola tabelaryczne na wyniki poszczególnych prób i listę załączników; taki układ sprawia, że dokument jest czytelny i łatwo porównywalny z innymi protokołami. Jako zasada formalna – protokół musi być podpisany przez strony i opieczętowany, jeśli strony stosują pieczęcie firmowe; bez podpisów protokół traci formalną moc potwierdzenia wykonania robót.

W kwestii legalności: protokół odbioru potwierdza wykonanie robót zgodnie z umową i dokumentacją oraz uruchamia okres odpowiedzialności wykonawcy określony w umowie lub gwarancji; dlatego zaleca się sporządzenie co najmniej dwóch egzemplarzy oryginalnych i dołączenie kompletu załączników (faktury, karty gwarancyjne, deklaracje zgodności). W praktyce pole „załączniki” powinien zawierać wykaz dokumentów oraz ich ilość, np. 1 x rysunki powykonawcze, 1 x karta gwarancyjna, 5 x zdjęcia, 1 x protokół kalibracji manometru; to ułatwia obrót dokumentami i sprawdzenie kompletności archiwum. Prosty wzór do kopiowania: nagłówek (dane), tabela prób, lista niezgodności z terminami realizacji i pole podpisów – taki układ wystarczy większości inwestycji mieszkaniowych i małych usługowych.

Przykładowy krótki wzór protokołu do skopiowania (pole tekstowe):

Wskazówki dotyczące poprawnego wypełnienia

Przy wypełnianiu protokołu kieruj się zasadą: im więcej precyzji, tym lepiej dla wszystkich stron. W polach liczbowych używaj jednostek i formatu liczbowego zgodnego z dokumentacją (np. separacja dziesiętna przecinkiem), notuj numery katalogowe, numer kalibracji przyrządów i dokładne lokalizacje usterek (np. rura pod płytką X, ścianka Y). Unikaj skreśleń; jeśli coś trzeba poprawić, przekreśl wyraźnie stary zapis, dopisz nowy obok, oraz zamieść adnotację „korekta” z podpisem osoby korygującej – dzięki temu zachowasz czytelność i wartość dowodową dokumentu.

Przyjmij porządek zapisu: najpierw opis, potem wartości pomiarowe, następnie kryteria akceptacji i na końcu podpisy. W polu „uwagi” nie stosuj ogólników typu „odstępstwo drobne” – opisz, co dokładnie nie zgadza się z dokumentacją i jakiego rodzaju działania naprawcze zaproponowano, wraz z terminem. Zadbaj o załączniki: dla każdej ważnej pozycji dołącz zdjęcie (opisane numerem i miejscem), wydruk z manometru lub loggera oraz kopie faktur i deklaracji zgodności materiałów; komplet załączników to często klucz przy reklamacji.

Lista kroków do poprawnego wypełnienia protokołu:

• Przygotowanie dokumentów: zbierz umowę, projekt, rysunki powykonawcze, faktury i karty gwarancyjne.

• Weryfikacja obecności osób: sprawdź upoważnienia i wpisz dane przedstawicieli inwestora, wykonawcy i inspektora.

• Wykonanie prób zgodnie z procedurą: zapisz parametry początkowe, końcowe, czas trwania i użyty sprzęt.

• Dokumentacja niezgodności: zrób zdjęcia, opisz miejsce i kluczowe parametry usterki, wyznacz termin naprawy.

• Podpisanie i przekazanie: podpisy inwestora i wykonawcy, odpisy dla stron, dołączenie kopii do akt obiektu.

Protokół odbioru instalacji sanitarnej wzór — Pytania i odpowiedzi

• 1. Czym jest protokół odbioru instalacji sanitarnej i co zawiera wzór

  Protokół odbioru to dokument potwierdzający zakończenie prac i ich akceptację. Wzór zwykle zawiera dane inwestora i wykonawcy, zakres prac, zestawienie materiałów, wyniki odbioru technicznego, uwagi dotyczące usterek i warunki ich usunięcia oraz miejsce i terminy podpisów.

• 2. Jakie dokumenty należy dołączyć do protokołu

  Do protokołu zwykle dołącza się projekt lub jego kopię, dziennik budowy, protokoły prób szczelności i ciśnienia, atesty i certyfikaty zastosowanych urządzeń, protokoły odbioru połączeń i instalacji oraz ewentualne uwagi dotyczące warunków technicznych.

• 3. Jakie kryteria odbioru instalacji sanitarnej

  Kryteria obejmują zgodność z projektem i normami, prawidłowe parametry techniczne, szczelność i brak wycieków, prawidłowe prowadzenie i uszczelnienia połączeń, estetykę wykonania oraz zgodność z wytycznymi wykonawcy i nadzoru.

• 4. Kto podpisuje protokół i kiedy

  Protokół podpisują inwestor lub reprezentant inwestora oraz kierownik robót/wykonawca; w obecności inspektora nadzoru, jeśli występuje. Podpisy składane po stwierdzeniu, że prace zostały wykonane zgodnie z umową i przepisami.