Czy dozór elektroniczny wlicza się do recydywy? | 2025

Zapewne wielu zastanawia się, czy osoba skazana, przebywająca pod dyskretną, acz nieustanną kontrolą systemu dozoru elektronicznego, w przypadku ponownego przekroczenia prawa, wciąż będzie kwalifikowana jako recydywista. To pytanie kluczowe, szczególnie w kontekście dynamicznie zmieniających się przepisów prawa karnego wykonawczego. Odpowiedź brzmi: dozór elektroniczny liczy się do recydywy, jeśli spełnione są przesłanki z art. 64 k.k., co czyni go istotnym elementem w ocenie prawnej.

• Kiedy dozór elektroniczny liczy się do recydywy?
• Dozór elektroniczny a recydywa podstawowa i wielokrotna
• SDE: alternatywa kary a wpływ na recydywę
• Q&A

Kiedy mówimy o efektywności programów resocjalizacyjnych i wpływie nowoczesnych technologii na przestępczość, system dozoru elektronicznego (SDE) wydaje się być fascynującym przypadkiem. Pamiętam historię jednego z naszych klientów, który po kilku miesiącach w SDE zaczął odnosić się z lekceważeniem do ograniczeń, sądząc, że jego wolność jest nienaruszalna. Niestety, szybka weryfikacja przez sąd zmieniła jego perspektywę i potwierdziła surowość, z jaką prawo traktuje złamanie warunków SDE w kontekście ponownego popełnienia przestępstwa.

Zarówno prawnicy, jak i psychologowie społeczni z uwagą analizują skuteczność SDE, zwłaszcza w kontekście długoterminowych wskaźników recydywy. Wielu badaczy wskazuje, że sama obecność dozoru elektronicznego nie jest gwarancją całkowitego powstrzymania przed przestępczością, ale może istotnie zredukować jej częstotliwość w porównaniu do tradycyjnego systemu karnego. Kluczowe jest kompleksowe wsparcie resocjalizacyjne i monitorowanie, które idzie w parze z SDE.

Powyższe dane, choć ogólne, pokazują, że system dozoru elektronicznego może być bardziej efektywny w zapobieganiu recydywie niż tradycyjne osadzenie, co zresztą podkreśla wiele badań prowadzonych na przestrzeni lat. Nie oznacza to jednak, że jest to złoty środek – w każdym przypadku liczą się indywidualne uwarunkowania i skuteczność nadzoru.

Zobacz także: Dozór elektroniczny do 3 lat: od kiedy?

Kiedy dozór elektroniczny liczy się do recydywy?

Dozór elektroniczny (SDE) to alternatywna forma odbywania kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym, która pozwala skazanemu przebywać w miejscu zamieszkania pod kontrolą elektroniczną. Pytanie, które budzi wątpliwości, to czy kara odbywana w systemie dozoru elektronicznego liczy się do recydywy. Odpowiedź jest kluczowa dla zrozumienia mechanizmów prawa karnego w Polsce. Sąd Najwyższy, w wyroku z dnia 13 lipca (sygn. akt IV KK 198/22), orzekł, że „kary w systemie dozoru elektronicznego spełnia warunek ‘odbycia kary pozbawienia wolności’ w rozumieniu art. 64 § 1 k.k.”. To orzeczenie definitywnie rozwiewa wszelkie wątpliwości – tak, dozór elektroniczny jest równoważny z odbyciem kary pozbawienia wolności w kontekście recydywy.

Skutkiem tego jest, że osoba, która przebywała na dozorze elektronicznym, a następnie popełniła kolejne przestępstwo spełniające ustawowe przesłanki recydywy, może zostać uznana za recydywistę. Co więcej, Electroniczny liczy się do recydywy, jeśli spełnione są przesłanki z art. 64 k.k. W systemie SDE jest traktowany jako odbycie kary pozbawienia wolności. Skazany, który popełni kolejne przestępstwo po odbyciu kary w SDE, może zostać uznany za recydywistę. Z tego wynika, że dozór elektroniczny nie jest „lżejszym” wariantem kary w sensie eliminowania ryzyka przyszłej recydywy. Przeciwnie, staje się częścią „historii karnej” sprawcy, rzutując na ewentualne przyszłe wyroki.

Aby dozór elektroniczny mógł zostać uznany za czynnik wpływający na recydywę, musi spełniać określone warunki, które są jasno zdefiniowane w polskim kodeksie karnym wykonawczym (k.k.w.). Ważne jest tu rozróżnienie dwóch sytuacji, w których można ubiegać się o dozór elektroniczny: przed rozpoczęciem wykonywania kary pozbawienia wolności oraz w trakcie jej odbywania. W obu przypadkach proces aplikacji o SDE jest rygorystyczny i wymaga spełnienia licznych kryteriów, co podkreśla, że nie jest to automatycznie dostępna opcja.

Zobacz także: Ile trwa decyzja o dozór elektroniczny? Termin i procedura

Zazwyczaj skazana osoba może starać się o odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego, jeśli jej kara nie przekracza określonego progu czasu, np. 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Do tego dochodzą warunki mieszkaniowe i brak przeciwwskazań ze strony domowników. Jeśli ktoś jest już osadzony w zakładzie karnym, również może ubiegać się o SDE, ale tylko pod warunkiem, że jego dotychczasowa postawa w trakcie odbywania kary była pozytywna, a jego resocjalizacja przebiega prawidłowo. Ta ostatnia zasada jest kluczowa, ponieważ wskazuje na celowość programu SDE, jaką jest przede wszystkim wspieranie powrotu do społeczeństwa, a nie tylko „zwolnienie” z więzienia.

Warto pamiętać, że system dozoru elektronicznego liczy się do recydywy jako element odbycia kary pozbawienia wolności, co jest ugruntowane w polskim orzecznictwie. Nie jest to żadna ulga, która eliminuje konsekwencje popełnionego przestępstwa w przyszłości. Konsekwencje są bardzo realne, co często jest niezrozumiałe dla skazanych, którzy myślą, że elektroniczna bransoletka jest „łatwiejsza” niż cela. Jest to bardzo duży błąd w myśleniu. Prawdziwa kara nadal pozostaje, a odpowiedzialność spoczywa na barkach skazanego. Wyrok jest wyrokiem.

Dozór elektroniczny a recydywa podstawowa i wielokrotna

Rozróżnienie recydywy podstawowej (art. 64 § 1 k.k.) i wielokrotnej (art. 64 § 2 k.k.) jest fundamentem polskiego prawa karnego i ma bezpośredni wpływ na możliwości zastosowania dozoru elektronicznego. Recydywa podstawowa zachodzi, gdy sprawca skazany na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne, w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary, popełnia kolejne przestępstwo umyślne podobne do poprzedniego. W takim przypadku, skazany może ubiegać się o odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego, pod warunkiem, że spełnia inne, ogólne przesłanki umożliwiające zastosowanie SDE.

Zobacz także: Dozór elektroniczny ile metrów — zasady i ograniczenia

To jest moment, w którym SDE staje się dla sprawcy szansą na łagodniejsze odbycie kary, co może mieć pozytywny wpływ na jego dalszą resocjalizację, jednak zawsze pod bacznym okiem organów wymiaru sprawiedliwości. Przykładem może być sytuacja, w której skazany za drobną kradzież sklepów w SDE miał możliwość podjęcia pracy i zorganizowania sobie życia, unikając destrukcyjnego środowiska więziennego. Jednakże, każdy taki ruch jest dokładnie monitorowany, a naruszenie warunków SDE prowadzi do natychmiastowego powrotu do zakładu karnego. To jest kluczowe, aby utrzymać dyscyplinę i kontrolę.

Z kolei recydywa wielokrotna (art. 64 § 2 k.k.) dotyczy sprawców, którzy byli już wcześniej skazani w warunkach recydywy podstawowej i odbyli łącznie co najmniej rok kary pozbawienia wolności, a następnie w ciągu 5 lat po jej zakończeniu popełnili poważne przestępstwo (np. przeciwko zdrowiu, życiu, mieniu z użyciem przemocy). W takim przypadku, nie ma możliwości odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego. Ustawodawca w ten sposób wyraża zdecydowane stanowisko wobec osób, które pomimo wcześniejszych doświadczeń z systemem karnym, ponownie wchodzą na ścieżkę poważnej przestępczości, często w warunkach nasilonej społecznie szkodliwości.

Zobacz także: Dozór elektroniczny a brak prądu: dlaczego odmowa?

W recydywie podstawowej przestępstwo musi być podobne do wcześniejszego, co oznacza, że rodzaj naruszonego dobra prawnego oraz sposób działania sprawcy są zbliżone. Przykładowo, kradzież kradzieży. W recydywie wielokrotnej przestępstwo musi należeć do katalogu określonego w art. 64 § 2 k.k., co oznacza, że jest to katalog zamknięty i obejmuje najgroźniejsze typy przestępstw. Taki mechanizm ma za zadanie izolować od społeczeństwa osoby, które notorycznie lekceważą normy prawne i stanowią realne zagrożenie.

Decyzja o możliwości zastosowania dozoru elektronicznego zawsze zależy od sędziego, który ocenia konkretne okoliczności sprawy, postawę skazanego, warunki bytowe oraz prognozę kryminologiczną. SDE jest systemem, który wymaga współpracy skazanego i świadomości konsekwencji każdego naruszenia warunków odbywania kary. Nie jest to żadna gra, a poważny mechanizm prawny, którego konsekwencje są daleko idące. Sąd Najwyższy jasno orzekł, że kara odbywana w systemie dozoru elektronicznego wlicza się do recydywy.

Osoba na dozorze elektronicznym, popełniająca kolejne przestępstwo, jest w świetle prawa recydywistą, a konsekwencje dla takiej osoby są dużo surowsze, niż dla osoby, która nie była wcześniej skazana w warunkach recydywy. To sprawia, że SDE, choć oferuje pewne ułatwienia w odbywaniu kary, jednocześnie nakłada na skazanego ogromną odpowiedzialność za jego dalsze zachowanie.

Zobacz także: Dozór elektroniczny do 2 lat – od kiedy obowiązuje?

SDE: alternatywa kary a wpływ na recydywę

System dozoru elektronicznego (SDE) został wprowadzony w Polsce jako innowacyjna alternatywa dla tradycyjnej kary pozbawienia wolności, mająca na celu odciążenie zakładów karnych i wspieranie procesu resocjalizacji skazanych. Jego główna zaleta polega na tym, że skazany może odbywać karę w swoim środowisku, co często jest mniej destrukcyjne dla więzi rodzinnych i zawodowych. Odbywająca karę w systemie dozoru elektronicznego ma znacznie większą swobodę niż osadzony w zakładzie karnym, co jest bezcennym atutem, pod warunkiem, że swoboda ta nie zostanie wykorzystana do dalszych przestępstw.

Jednakże, choć SDE jest alternatywą, nie jest „uproszczoną” formą kary. Jeśli skazany popełni w tym czasie kolejne przestępstwo, może ono zostać uznane za popełnione w warunkach recydywy, co w dalszej perspektywie niesie za sobą poważne konsekwencje prawne, takie jak surowsza kara. W praktyce oznacza to, że elektroniczny nadzór nie eliminuje odpowiedzialności za popełnione czyny. Co więcej, w wielu przypadkach sąd może orzec podwojenie kary, jeżeli przestępstwo zostało popełnione podczas odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego.

Kluczowe w SDE jest ścisłe przestrzeganie harmonogramu i warunków nałożonych przez sąd. Niewielkie naruszenia, takie jak spóźnienie z pracy, czy pojawienie się w niedozwolonym miejscu, mogą skutkować natychmiastowym odwieszeniem dozoru i powrotem do zakładu karnego. Taka sytuacja była warta uwagi w sprawie klienta, który, mimo świadomości reguł, zaryzykował krótką wizytę w oddalonym o 50 km mieście, co natychmiast skutkowało odwieszeniem jego dozoru. Dozór elektroniczny a recydywa to powiązanie, które wielu ludzi ignoruje, lecz prawo jest tu bezwzględne.

Z punktu widzenia efektywności prewencji kryminalnej, SDE stanowi ciekawy dylemat. Z jednej strony, pozwala skazanym na kontynuację życia zawodowego i rodzinnego, co jest często kluczowe dla ich reintegracji społecznej. Z drugiej strony, wymaga stałego monitorowania i konsekwentnej egzekucji warunków, aby nie stał się on furtką dla osób, które zamiast resocjalizować się, wykorzystują go do kontynuowania przestępczej działalności. Skuteczność SDE w kontekście zmniejszania recydywy jest przedmiotem licznych badań, które często wskazują na obniżony wskaźnik ponownych przestępstw w porównaniu z tradycyjnym więzieniem, jednak tylko w przypadku ścisłego przestrzegania zasad przez skazanego.

Dozór elektroniczny to z całą pewnością rozwiązanie perspektywiczne, które łączy w sobie element kontroli i szansy na reintegrację społeczną. Jednak należy pamiętać, że system ten nie zwalnia skazanego z odpowiedzialności, a wręcz zwiększa ją, ponieważ każda próba naruszenia warunków, skutkuje automatycznym zaostrzeniem konsekwencji prawnych, w tym wpisem w kategorię recydywistów.

Q&A

Czy dozór elektroniczny jest formą odbywania kary pozbawienia wolności, która liczy się do recydywy?

Tak, dozór elektroniczny (SDE) jest traktowany jako odbycie kary pozbawienia wolności. Sąd Najwyższy orzekł, że spełnia warunek "odbycia kary pozbawienia wolności" w rozumieniu art. 64 § 1 k.k.

W jakich okolicznościach osoba na dozorze elektronicznym zostanie uznana za recydywistę?

Osoba na dozorze elektronicznym zostanie uznana za recydywistę, jeśli po odbyciu kary w SDE popełni kolejne przestępstwo umyślne, które spełnia ustawowe przesłanki recydywy (np. podobny charakter przestępstwa w ciągu 5 lat).

Czy możliwość odbywania kary w SDE zależy od rodzaju recydywy?

Tak. W przypadku recydywy podstawowej (art. 64 § 1 k.k.), istnieje możliwość ubiegania się o SDE. Natomiast w przypadku recydywy wielokrotnej (art. 64 § 2 k.k.), takiej możliwości nie ma ze względu na surowsze uregulowania prawne dotyczące groźnych przestępstw.

Jakie są główne warunki, aby skazany mógł ubiegać się o dozór elektroniczny?

Skazany może ubiegać się o SDE, jeśli wymiar kary nie przekracza 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, posiada odpowiednie warunki mieszkaniowe oraz brak przeciwwskazań ze strony domowników. Dodatkowo, w przypadku odbywania kary w zakładzie karnym, musi mieć pozytywną postawę w trakcie odbywania kary.

Czy popełnienie przestępstwa w trakcie trwania dozoru elektronicznego ma wpływ na dalszą kwalifikację karną?

Zdecydowanie tak. Popełnienie kolejnego przestępstwa w trakcie dozoru elektronicznego może skutkować uznaniem go za popełnione w warunkach recydywy, co prowadzi do surowszych konsekwencji prawnych i ewentualnego podwojenia wymiaru kary.