Gas czy prąd? Ogrzewanie gazowe czy elektryczne w 2024 – co się opłaca?

Lipiec 2024 roku zmienił everything for Polish households dependent on gas or electric heating. Tarcze antykryzysowe, które przez dwa lata łagodziły skoki cen, odeszły do historii rachunki za ogrzewanie gazowe i elektryczne wróciły na y rynkowe. Różnica jest kolosalna: gospodarstwa domowe, które wcześniej płaciły zamrożone stawki, teraz mierzą się z realnymi kosztami kilowatogodziny i metra sześciennego gazu. Ale czy ktokolwiek jasno powiedział, ile dokładnie stracisz i jak bardzo jedno rozwiązanie może być droższe od drugiego? Bo sprawa nie jest zerojedynkowa zależy od metrażu, izolacji, lokalizacji i tego, ile ciepła tak naprawdę potrzebujesz. Właśnie to sprawdzam w tym tekście.

• Koszty ogrzewania po zakończeniu tarcz antykryzysowych
• Zmiany regulacyjne i bon energetyczny wpływ na ceny gazu i prądu
• Efektywność i zużycie energii w systemach gazowych i elektrycznych
• Pytania i odpowiedzi

Koszty ogrzewania po zakończeniu tarcz antykryzysowych

Dwa lata rządowych osłon skutecznie zamroziły ceny energii elektrycznej i gazu ziemnego na poziomie sprzed kryzysu. Tarcza energetyczna ograniczała stawkę za kilowatogodzinę do około 0,70 zł dla gospodarstw domowych, podczas gdy tarcza gazowa utrzymywała cenę metra sześciennego w przedziale 1,30-1,50 zł. Po 1 lipca 2024 roku te bariery zniknęły, a rynek cofnął się do dynamicznej wyceny energia elektryczna podrożała średnio o 25-40%, a gaz ziemny o 15-30% w zależności od dostawcy i regionu.

Dla przeciętnego domu o powierzchni 120 m² różnica w rocznym budżecie grzewczym może sięgnąć nawet 3500-5000 zł w porównaniu z ubiegłym sezonem. Tyle że ostateczna kwota zależy od wybranego taryfikatora, rodzaju kotła czy pompy ciepła oraz od tego, czy gospodarstwo kwalifikuje się do dopłat z tytułu dochodu. Wartość graniczna 5000 zł to nie abstrakcyjna liczba to realne pieniądze, które mogą zdecydować, czy stać cię na komfortowe ogrzewanie przez całą zimę.

Mechanizm jest prosty, choć jego konsekwencje są nieproste. Zamrożenie cen przez dwa lata utrzymywało popyt na poziomie sztucznie zawyżonym wiele gospodarstw ogrzewało na maksymalnych parametrach, bo rachunki i tak nie rosły. Gdy osłony zniknęły, rynek zareagował nie tylko podwyżką samych cen, ale też gwałtownym wzrostem zapotrzebowania na paliwo. Gazociągi dystrybucyjne w starszych rejonach Polski zaczęły pracować na granicy przepustowości, a dostawcy elektroenergetyczni odnotowali rekordowe obciążenia w godzinach szczytu porannego i wieczornego.

Przeczytaj również o Jaka taryfa przy ogrzewaniu elektrycznym

Ustawa z 23 maja 2024 roku wprowadziławprawdzie bon energetyczny jako formę wsparcia dla najuboższych gospodarstw domowych, ale nie objęła ona wszystkich beneficjentami zostały głównie rodziny spełniające kryterium dochodowe. Pozostali muszą radzić sobie sami, co oznacza konieczność dokładnego przeliczenia, które ogrzewanie rzeczywiście kosztuje mniej w przeliczeniu na kilowatogodzinę dostarczonego ciepła. W tym miejscu robi się interesująco, bo okazuje się, że odpowiedź nie jest jednoznaczna.

Z tabeli wyłania się klarowny obraz: gaz ziemny pozostaje nominalnie tańszy za kilowatogodzinę ciepła, ale tylko wtedy, gdy instalacja jest nowoczesna i sprawna. Kocioł kondensacyjny osiąga efektywność na poziomie 98%, co oznacza, że niemal cała energia zawarta w gazie przetwarza się na ciepło użytkowe. Dla porównania najlepsze piece węglowe czy olejowe osiągają raptem 80-85%. Jednak gdy porównamy ogrzewanie gazowe z pompą ciepła, proporcje się odwracają COP (współczynnik wydajności) nowoczesnych pomp powietrze-woda wynosi 3-4,5, co oznacza, że z jednej kilowatogodziny elektrycznej do czterech kilowatogodzin ciepła.

Zmiany regulacyjne i bon energetyczny wpływ na ceny gazu i prądu

Ustawa o bonie energetycznym z 23 maja 2024 roku skonstruowała nowy mechanizm osłonowy, który różni się od poprzednich tarcz istotnie nie zamraża cen globalnie, tylko wprowadza limit ilościowy dla energii elektrycznej objętej preferencyjną stawką. Gospodarstwo domowe korzystające z taryfy G1 otrzymuje określoną pulę kilowatogodzin w cenie maksymalnie 0,65 zł/kWh, a nadwyżka rozliczana jest już po stawkach rynkowych. To fundamentalna zmiana, bo wcześniejsze tarcze chroniły całe zużycie, teraz tylko jego część.

Warto przeczytać także o Ogrzewanie elektryczne koszty 30m2

System ma jednak swoje Achillesy. Limit zużycia ustalono na poziomie około 1800-2000 kWh rocznie dla standardowego gospodarstwa, podczas gdy samo ogrzewanie elektryczne domu o powierzchni 100 m² może wymagać 5000-8000 kWh rocznie. Reszta pali się po cenach rynkowych, które w szczytowych miesiącach zimowych potrafią przekraczać 1,40 zł/kWh. Bon energetyczny działa więc jak rodzaj changed zmniejsza rachunek, ale nie eliminuje problemu rosnących kosztów energii w sezonie grzewczym.

Dla porównania rynek gazu pozostaje mniej zregulowany. Tarcza gazowa wygasła całkowicie, co oznacza, że ceny metra sześciennego wahają się teraz swobodnie w zależności od notowań surowca na rynku europejskim i marży dystrybutorów. Dla przeciętnego gospodarstwa oznacza to wzrost z poziomu 1,35 zł/m³ do 2,10-2,50 zł/m³ w szczytowych momentach sezonu grzewczego. Gaz nie ma żadnego mechanizmu osłonowego porównywalnego z limitem kilowatogodzin dla prądu, co sprawia, że jego cena rośnie bardziej dynamicznie i mniej przewidywalnie.

Dla inwestora planującego budowę lub wymianę systemu grzewczego to kluczowa informacja: wybierając ogrzewanie gazowe, stawiasz na rozwiązanie, które nie ma żadnej poduszki regulacyjnej w razie kolejnego kryzysu cenowego. Ogrzewanie elektryczne, zwłaszcza przez pompę ciepła, daje przynajmniej częściową ochronę w postaci bonu energetycznego i to mimo że nominalna cena kilowatogodziny jest wyższa. Strategicznie patrząc, gaz jest bardziej ryzykowny, bo nie masz żadnej deterministycznej górnej granicy kosztów.

Przeczytaj również o Koszt ogrzewania elektrycznego 20m2

Ale jest jeszcze jeden aspekt, który rzadko pojawia się w publicznej dyskusji: stabilność dostaw. Polska sieć gazowa jest w dużej mierze zależna od importu z Rosji i kierunków zachodnich co w dobie geopolitycznych napięć staje się czynnikiem ryzyka nie do przecenienia. System elektroenergetyczny, choć też wymaga elementów konwencjonalnych, jest bardziej zdywersyfikowany pod względem źródeł (węgiel, gaz, OZE, import). Dla bezpieczeństwa energetycznego domu jednorodzinnego to argument przemawiający na korzyść elektryczności nie w postaci romantycznej idei ekologii, lecz jako konkretna kalkulacja ryzyka.

Efektywność i zużycie energii w systemach gazowych i elektrycznych

Prawdziwa różnica między ogrzewaniem gazowym a elektrycznym nie ujawnia się w cenach jednostkowych, lecz w tym, ile ciepła faktycznie dostarczasz do pomieszczenia w stosunku do pieniędzy, które wydajesz. Kocioł gazowy kondensacyjny, przy sprawności 96-98%, zamienia niemal całą energię chemiczną gazu w ciepło użytkowe ale tylko w optymalnych warunkach, gdy temperatura wody powrotnej jest na tyle niska, że para wodna w spalinach skrapla się i oddaje dodatkowe ciepło. W starych instalacjach z temperaturą zasilania 80°C ta dodatkowa korzyść praktycznie znika, a sprawność spada do 85-88%.

Pompa ciepła działa na zupełnie innej zasadzie nie wytwarza ciepła przez spalanie, lecz przenosi je z jednego miejsca do drugiego kosztem energii elektrycznej. Współczynnik COP informuje, ile kilowatogodzin ciepła otrzymasz z jednej kilowatogodziny prądu. Dla pompy powietrze-woda w standardowych warunkach polskiej zimy (temperatura -7°C na zewnątrz) COP oscyluje między 2,5 a 3,0 a więc z jednego kilowata prądu około 2,5-3 kWh ciepła. W temperaturach powyżej zera ten współczynnik rośnie do 4,0-4,5, co czyni pompę ciepła jednym z najbardziej efektywnych źródeł ciepła na rynku.

Przeliczmy to na konkretne liczby dla domu 120 m² przy założeniu zapotrzebowania na poziomie 80 kWh/m² rocznie. Roczne zapotrzebowanie wyniesie 9600 kWh ciepła. Przy ogrzewaniu gazowym z kotłem kondensacyjnym i cenie 0,75 zł/kWh koszt wyniesie około 7200 zł. Przy ogrzewaniu pompą ciepła z COP 3,5 i cenie prądu 0,90 zł/kWh (strefa szczytowa uwzględniona proporcjonalnie) koszt wyniesie około 2470 zł ponad dwukrotnie mniej. Różnica jest spektakularna, ale pod warunkiem, że instalacja jest wykonana poprawnie i dom ma odpowiednią izolację termiczną. Dla budynku z lat 70. XX wieku, gdzie zapotrzebowanie może sięgać 200 kWh/m² rocznie, even pompa ciepła staje się kosztowna, bo energii potrzeba znacznie więcej.

Norma PN-EN 12831 określa projektowe obciążenie cieplne budynku, które służy do doboru mocy źródła ciepła. Dla nowego budownictwa zgodnego z WT 2021 (WT to skrót od Warunków Technicznych, które od 2021 roku wymagają zapotrzebowania na energię pierwotną poniżej 70 kWh/m²rok), dobór pompy ciepła o mocy 8-10 kW jest wystarczający dla domu 120 m². Dla budynku z lat 90. z izolacją 5 cm wełny mineralnej zapotrzebowanie może być trzykrotnie wyższe i tu pojawia się pokusa, żeby zainstalować kocioł gazowy o większej mocy, który „da radę". To błąd, bo kocioł gazowy przy częściowym obciążeniu pracuje nieefektywnie, zużywa więcej paliwa i generuje wyższe koszty operacyjne.

Z tabeli wyłania się jasny wniosek: dla budynków o słabej izolacji różnica w kosztach między gazem a pompą ciepła jest nadal istotna, ale mniejsza. Inwestycja w termomodernizację docieplenie ścian, wymiana okien, uszczelnienie wentylacji zwraca się szybciej niż jakikolwiek wybór źródła ciepła. Bo nawet najtańsza pompa ciepła w źle zaizolowanym domu będzie pracować na maksymalnych obrotach przez całą zimę, zużywając więcej prądu, niż przewidywał projekt. Dlatego przed podjęciem decyzji gaz czy prąd warto najpierw zamówić audyt energetyczny budynku kosztuje 800-1500 zł, a pozwala precyzyjnie oszacować zapotrzebowanie na ciepło i dobrać źródło o właściwej mocy.

Kiedy zdecydowanie nie wybierać pompy ciepła? Gdy dom jest zasilany wyłącznie z sieci elektroenergetycznej o niskiej mocy przyłączeniowej (poniżej 12 kW), a modernizacja przyłącza jest niemożliwa lub kosztuje więcej niż różnica w cenach nośników przez dekadę. Gdy strefa klimatyczna to rejon górski z temperaturami projektowymi poniżej -20°C przez ponad 20 dni w sezonie wtedy nawet najlepsza pompa powietrze-woda traci efektywność i wymaga wsparcia grzałki elektrycznej, co drastycznie podnosi koszty. I wreszcie gdy budżet jest tak napięty, że wydatek rzędu 30-50 tysięcy na pompę ciepła z instalacją jest nie do przyjęcia, a dostępny jest tani węgiel lub drewno opałowe w cenie poniżej 500 zł za tonę. Wtedy kocioł wielopaliwowy lub kocioł gazowy z automatycznym podajnikiem może być bardziej racjonalnym wyborem.

Z kolei ogrzewanie gazowe nie sprawdzi się tam, gdzie sieć gazowa jest niestabilna lub cena przyłącza przekracza rozsądny próg na przykład w gminach, gdzie dystrybutor wycenia przyłącze na 15-20 tysięcy złotych. W takich lokalizacjach instalacja gazowa staje się ekonomicznie nieuzasadniona, zwłaszcza gdy alternatywą jest pompa ciepła zasilana z istniejącej instalacji elektrycznej, ewentualnie po jej modernizacji. Podobnie gdy dom ma powierzchnię powyżej 250 m² i wymaga kotła o mocy przekraczającej 35 kW, instalacja gazowa generuje wysokie koszty obsługi i wymaga odrębnej wentylacji wybuchowej zgodnej z przepisami przeciwpożarowymi.

Przepisy budowlane w szczególności rozporządzenie w sprawie warunków technicznych nakładają na instalacje gazowe obowiązek wykonania przeglądu kominiarskiego i wentylacji nawiewnej w pomieszczeniach, gdzie moc kotła przekracza 21 kW. Dla pomp ciepła takich wymogów nie ma jednostkę montujesz na elewacji lub w przydomowej przybudówce, nie potrzebujesz komina, nie musisz zapewniać dopływu powietrza do spalania. Dla inwestora, który planuje budowę od podstaw, to oszczędność rzędu 5000-8000 zł na samym kominie i wentylacji.

Podsumowując wybór między ogrzewaniem gazowym a elektrycznym w 2024 roku determinują trzy główne czynniki: stan techniczny budynku i jakość izolacji, dostępność i cena przyłącza gazowego oraz dostępne formy wsparcia państwowego. Dla nowych budynków energooszczędnych pompą ciepła pozostaje bezkonkurencyjna ekonomicznie. Dla starych, słabo zaizolowanych domów, gdzie modernizacja instalacji gazowej jest już wykonana, kocioł gazowy może być nadal rozsądnym kompromisem zwłaszcza gdy zapasowy zasobnik drewna lub peletu pozwala zredukować koszty szczytowe. Ale patrząc na regulacje unijne zmierzające do ograniczenia emisji ze źródeł kopalnych, przyszłość jednoznacznie należy do elektryczności. Rządowe dopłaty do pomp ciepła (program Moje Ciepło oferuje do 14 500 zł), rosnące ceny gazu i koniec osłon antykryzysowych to sygnały, których nie warto ignorować nawet jeśli dzisiaj rachunki za prąd wyglądają wyżej niż za gaz.

Pytania i odpowiedzi