Odległość rury gazowej od kabla elektrycznego w ziemi 2025

Wyobraź sobie podziemny labirynt, gdzie stal i miedź plotą skomplikowaną sieć, a każda rura i każdy kabel ma swoje precyzyjne miejsce. To nie scenariusz filmu sci-fi, lecz codzienność pod naszymi stopami. Odległość rury gazowej od kabla elektrycznego w ziemi to nie fanaberia inżynierów, lecz klucz do bezpieczeństwa i efektywności całej infrastruktury. Brak odpowiedniego dystansu może prowadzić do konsekwencji, których nikt nie chce doświadczyć, dlatego ściśle określone normy bezpieczeństwa to podstawa.

• Normy Bezpieczeństwa dla Instalacji Gazowych i Elektrycznych Pod Ziemią
• Ryzyka i Konsekwencje Nieprawidłowego Ułożenia Infrastruktury
• Jak Prawidłowo Projektować i Wykonywać Przejścia Podziemne
• Inspekcja i Utrzymanie Podziemnych Instalacji w 2025
• Q&A

Zapewnienie odpowiedniej odległości między rurami gazowymi a kablami elektrycznymi w ziemi jest zagadnieniem wieloaspektowym, opartym na rozległych badaniach i doświadczeniach. Kiedy przyglądamy się danych, które na pierwszy rzut oka mogą wydawać się techniczne i suche, odkrywamy fascynujący świat inżynierii i bezpieczeństwa. Przedstawione poniżej zestawienie danych, zebranych z wielu projektów i analiz, pokazuje, jak ważne są detale w tym podziemnym tańcu instalacji. Jest to swego rodzaju kompendium wiedzy, które jasno ilustruje, że nie ma miejsca na zgadywanie – liczy się precyzja i przestrzeganie ustalonych zasad.

Te surowe wytyczne, odległości rur gazowych od kabli elektrycznych w ziemi, wynikają z praktycznych doświadczeń i setek tysięcy godzin pracy inżynierów i instalatorów. Wymuszone odległości nie są przypadkowe – chronią nas przed niebezpieczeństwami, takimi jak iskrzenie, uszkodzenia mechaniczne czy wycieki gazu. Miedź, choć doskonała w wielu zastosowaniach, jest zakazana w przewodach zewnętrznych z gazem, ze względu na specyfikę środowiska podziemnego. W kontekście przewodów stalowych w ziemi, to właśnie połączenia spawane dają gwarancję najwyższej szczelności i trwałości.

Innymi słowy, chodzi o to, żeby unikać "niespodzianek" pod ziemią. Pomyśl o tym, jak o układaniu puzzli: każdy element musi pasować do swojego miejsca, aby cała konstrukcja była stabilna. A tu stawka jest znacznie wyższa niż tylko obrazek na pudełku – tu mówimy o życiu i zdrowiu. Niestosowanie się do tych norm, nawet jeśli wydają się restrykcyjne, to proszenie się o kłopoty. Bezpieczeństwo nie zna kompromisów, a świadome wybory w fazie projektowania i wykonawstwa to fundament stabilnej i bezpiecznej infrastruktury.

Normy Bezpieczeństwa dla Instalacji Gazowych i Elektrycznych Pod Ziemią

Zrozumienie norm bezpieczeństwa dla instalacji gazowych i elektrycznych pod ziemią jest absolutnie kluczowe dla każdego, kto zajmuje się projektowaniem, budową czy też utrzymaniem infrastruktury. Nie mówimy tutaj o "widzimisię" projektantów, lecz o zasadach opartych na dekadach doświadczeń i badaniach. Wyobraź sobie, że podczas budowy nowego osiedla, z ekipą kopiącą z pełną parą, nikt nie zwraca uwagi na to, co kryje się pod powierzchnią. Brzmi to jak scenariusz z horroru, prawda?

W przypadku gazu ziemnego w przewodach poziomych obowiązuje niepodważalna zasada: muszą one znajdować się powyżej przewodów elektrycznych, w odległości co najmniej 10 cm od najbliższego z nich. To minimalny margines, który chroni przed skutkami ewentualnego uszkodzenia kabla elektrycznego, minimalizując ryzyko powstania iskier w pobliżu potencjalnego wycieku gazu. Natomiast dla gazu płynnego, ze względu na jego większą gęstość i skłonność do zalegania w zagłębieniach, zasady są odmienne: przewody muszą być ułożone poniżej przewodów elektrycznych i wszelkich urządzeń iskrzących. To klasyczny przykład "lepiej dmuchać na zimne".

Pionowe instalacje gazowe muszą być oddalone od urządzeń iskrzących o co najmniej 60 cm. Ta odległość ma zapobiegać, by ewentualne iskrzenie, na przykład z rozdzielnic elektrycznych czy włączników, nie dotarło do instalacji gazowej, która mogłaby być źródłem wycieku. A kiedy przewody instalacji gazowej krzyżują się z innymi przewodami, na przykład wodociągowymi czy telekomunikacyjnymi, minimalna odległość to zaledwie 2 cm. W tym przypadku priorytetem jest uniknięcie kolizji mechanicznej i zachowanie integralności obu systemów. Brzmi prosto, ale w praktyce wymaga to szczegółowego planowania i nadzoru.

Jeśli chodzi o materiały i metody łączenia rur, nie ma miejsca na eksperymenty czy własne interpretacje. Do prowadzenia rur gazowych w ziemi można stosować wyłącznie rury z polietylenu (PE) i przejścia stal/PE. Rury PE charakteryzują się wysoką odpornością na korozję, co w środowisku ziemi jest absolutnie kluczowe. Ich elastyczność pozwala również na lepsze przenoszenie obciążeń gruntowych. Ważna uwaga: niedozwolone jest prowadzenie rur stalowych w ziemi. Stal, choć wytrzymała, w ziemi jest podatna na korozję, co drastycznie skraca jej żywotność i zwiększa ryzyko awarii.

W instalacjach gazowych zewnętrznych, czyli tych naziemnych, w otwartej przestrzeni, stosuje się wyłącznie połączenia spawane. Spawanie to gwarancja najwyższej szczelności i wytrzymałości, która jest niezbędna, aby wytrzymać zmienne warunki atmosferyczne i ruchy gruntu. Natomiast w instalacjach gazowych wewnętrznych dopuszczalne są również połączenia skręcane, choć połączenia spawane są zawsze preferowane. Połączenia skręcane wymagają jednak regularnych kontroli szczelności i rzetelnego wykonania, co niestety nie zawsze jest priorytetem w codziennej praktyce.

Kwestia miedzi jest jasna: miedź jest niedozwolona do przewodów zewnętrznych. Miedź, w kontakcie z gruntem, w pewnych warunkach może ulec korozji elektrochemicznej, co prowadzi do jej osłabienia i potencjalnych wycieków. Z tego powodu polskie normy wykluczają jej użycie w instalacjach podziemnych. Najlepiej, jeśli rury gazowe prowadzone są natynkowo, zwłaszcza w piwnicach i suterenach, gdzie jest to obowiązkowe. Dzięki temu są one łatwo dostępne do inspekcji i ewentualnych napraw. Wyobraź sobie, ile czasu i pieniędzy można zaoszczędzić, nie szukając usterki pod betonową wylewką.

Na innych kondygnacjach, przewody stalowe mogą biec w bruzdach ściennych, ale nie można ich pokrywać betonem. Dozwolone jest jedynie użycie masy tynkarskiej, która jest łatwa do usunięcia i nie powoduje korozji stali. Jest to elastyczne rozwiązanie, które pozwala na ukrycie instalacji, jednocześnie zapewniając łatwy dostęp w razie potrzeby. Dopuszczalne jest również wypełnianie bruzd w przypadku instalacji miedzianej, ponieważ miedź nie reaguje z tynkiem w taki sposób, jak stal. Niemniej jednak, zawsze trzeba mieć na uwadze, że każde ukryte połączenie zwiększa trudność diagnozy w przyszłości.

Prowadzenie przewodów instalacji gazowych przez pomieszczenia mieszkalne, takie jak pokój dzienny czy sypialnia, jest ogólnie niedozwolone, zgodnie z § 164.1 Rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. To jedna z tych zasad, które są pisane "krwią", czyli powstały w wyniku tragicznych wypadków. Zakaz ten rozciąga się także na połączenia gwintowane oraz inne sposoby łączenia rur, jeśli mogą one stanowić zagrożenie bezpieczeństwa mieszkańców (§ 164.2). Ryzyko rozszczelnienia w przestrzeniach mieszkalnych jest po prostu zbyt duże.

Warto jednak pamiętać, że istnieją wyjątki. Możliwe jest prowadzenie przewodów instalacji gazowej przez pomieszczenia mieszkalne (salon, pokój dzienny, sypialnia itp.) pod warunkiem zastosowania rur stalowych łączonych poprzez spawanie i rur miedzianych twardych bez łączeń. Te rozwiązania minimalizują ryzyko wycieku do zera. Jest to swoiste "ostatnia deska ratunku", gdy inne opcje są niemożliwe. Ważne jest, aby te zasady były traktowane z najwyższą powagą, ponieważ od ich przestrzegania zależy bezpieczeństwo mieszkańców. Brak świadomości w tym zakresie to proszenie się o katastrofę, która może pociągnąć za sobą poważne konsekwencje.

Ryzyka i Konsekwencje Nieprawidłowego Ułożenia Infrastruktury

Zlekceważenie odpowiednich odległości i norm podczas układania rur gazowych oraz kabli elektrycznych w ziemi to nic innego jak tykająca bomba. Myślenie "jakoś to będzie" w tej dziedzinie jest jak chodzenie po cienkim lodzie – w końcu ktoś wpadnie. Konsekwencje nieprawidłowego ułożenia infrastruktury podziemnej są nie tylko finansowe, ale przede wszystkim dotyczą bezpieczeństwa ludzi. Czy naprawdę chcemy ryzykować wybuchem lub pożarem, żeby zaoszczędzić kilka centymetrów przestrzeni?

Jednym z najpoważniejszych ryzyk jest uszkodzenie rurociągu gazowego przez iskrzenie z uszkodzonego kabla elektrycznego. Wystarczy drobna nieszczelność rury, a każda iskra z kabla może zainicjować zapłon gazu, prowadząc do pożaru lub nawet wybuchu. Takie incydenty mogą skutkować stratami materialnymi o gigantycznej skali, a co najgorsze, ofiarami w ludziach. Czasem niepozorna usterka kabla, z powodu jego mechanicznego uszkodzenia w wyniku zbliżenia z rurą gazową, jest początkiem prawdziwej katastrofy. Pamiętajmy, że odległość rury gazowej od kabla elektrycznego w ziemi to klucz do zminimalizowania ryzyka.

Innym zagrożeniem jest korozja elektrochemiczna rur stalowych, która może wystąpić, gdy zostaną one ułożone zbyt blisko kabli elektrycznych. Prądy błądzące, generowane przez kable, mogą przyspieszać korozję metalu, prowadząc do osłabienia konstrukcji rur i ich pęknięcia. Nawet niewielkie uszkodzenie powłoki ochronnej rury stalowej może doprowadzić do poważnej awarii, wymagającej kosztownych i skomplikowanych napraw. Często tego typu problemy są trudne do zlokalizowania, co wydłuża czas reakcji i zwiększa ryzyko eskalacji.

Niewłaściwa lokalizacja instalacji gazowej względem budynków i innych instalacji może również prowadzić do problemów. Na przykład, prowadzenie przewodów gazowych przez pomieszczenia mieszkalne, zwłaszcza z połączeniami gwintowanymi, jest niezwykle ryzykowne. W przypadku wycieku gaz może kumulować się w pomieszczeniach, co w połączeniu z iskrą z jakiegokolwiek urządzenia elektrycznego może prowadzić do tragicznego w skutkach wybuchu. Te ryzyka są szczególnie wysokie w starszych budynkach, gdzie instalacje mogą być niedostatecznie utrzymane.

Brak odpowiedniej dokumentacji i map instalacji podziemnych to kolejna bomba zegarowa. Podczas prac ziemnych, nawet pozornie niewinnych, jak sadzenie drzew czy stawianie płotu, łatwo jest uszkodzić niewidoczne instalacje. Niejeden deweloper boleśnie przekonał się, jak ważne jest rzetelne sporządzenie inwentaryzacji przed rozpoczęciem budowy. Z tego powodu tak ważne są bieżące przeglądy i aktualizacje planów. Zawsze powtarzam: "Co nie jest zapisane, to nie istnieje", a w przypadku podziemnych instalacji ta zasada ma jeszcze większe znaczenie. Skutki zaniedbań są zawsze bolesne.

Warto również zwrócić uwagę na problem wykrywalności usterek. Instalacje gazowe i elektryczne ukryte pod ziemią są trudne do monitorowania. Jeśli nie ma odpowiedniego odstępu między nimi, nawet zastosowanie nowoczesnych technologii, takich jak detektory gazu czy kamery termowizyjne, może być utrudnione. Lokalizacja usterki staje się wówczas długim i kosztownym procesem. Inwestorzy, którzy w ten sposób "oszczędzają" na przestrzeni, ponoszą potem niewspółmierne koszty w przypadku awarii. Często te ukryte koszty przekraczają pierwotne oszczędności wielokrotnie, o czym niestety mało kto myśli na etapie projektowania.

Konsekwencje to nie tylko doraźne szkody. Poważne awarie mogą prowadzić do długotrwałych przerw w dostawie gazu i prądu, wpływając na komfort życia mieszkańców i funkcjonowanie przedsiębiorstw. Takie sytuacje budzą społeczne niezadowolenie i podważają zaufanie do dostawców mediów. Straty finansowe firm, konieczność wypłacania odszkodowań oraz koszty napraw to tylko wierzchołek góry lodowej. Pamiętajmy, że raz naruszone zaufanie trudno jest odbudować. To lekcja, którą powinno się przyswoić już na etapie projektowania.

Jak Prawidłowo Projektować i Wykonywać Przejścia Podziemne

Projektowanie i wykonywanie przejść podziemnych to sztuka precyzji, wymagająca dogłębnej wiedzy inżynierskiej i bezkompromisowego podejścia do bezpieczeństwa. Nie ma tutaj miejsca na improwizację, a każda decyzja projektowa ma bezpośredni wpływ na przyszłą eksploatację i żywotność całej infrastruktury. Zatem, jak zaprojektować i wykonać podziemne przejście, aby nie tylko spełnić normy, ale też zapewnić niezawodność na długie lata?

Pierwszym krokiem jest dogłębna analiza warunków gruntowych i hydrogeologicznych. Każda warstwa gruntu, jej rodzaj, wilgotność, a także obecność wód gruntowych, ma wpływ na wybór materiałów i technologii. Czy teren jest stabilny, czy raczej grozi osunięciami? Czy są tu skały, czy tylko piasek? Bez takich danych projektowanie jest jak lot w ciemno. W przypadku rur gazowych i kabli elektrycznych, nawet minimalne ruchy gruntu mogą spowodować uszkodzenia, jeśli instalacje nie są odpowiednio zabezpieczone.

Wybór odpowiednich materiałów to fundament. W przypadku rur gazowych, dla przejść podziemnych, polietylen (PE) jest materiałem z wyboru ze względu na jego odporność na korozję, elastyczność i długą żywotność. Łączenia stal/PE pozwalają na bezproblemowe połączenie instalacji stalowych z PE. Niedopuszczalne jest natomiast prowadzenie rur stalowych w ziemi na dłuższą metę – stal jest podatna na korozję, co w perspektywie kilku lat może doprowadzić do poważnych problemów. Odległość rury gazowej od kabla elektrycznego w ziemi jest w tym kontekście również kluczowa.

W kontekście wykopów, minikoparki z operatorem stają się naszym najlepszym przyjacielem, umożliwiając precyzyjne i bezpieczne wykonanie prac ziemnych, minimalizując ryzyko uszkodzenia istniejących instalacji. Pamiętajmy, że pod ziemią jest ciasno – średnicę wykopu często mierzy się w centymetrach, a nie metrach. Zanim koparka zacznie pracę, zawsze należy przeprowadzić dokładne rozpoznanie terenu i upewnić się, że nie ma w pobliżu żadnych niespodzianek w postaci starych rur czy kabli. Jak mawiał mój stary mistrz: "Mądry kopie powoli, głupi kopie na ślepo".

Co do rur, pamiętaj, że szczelność i izolacja to dwa kluczowe słowa. Każde połączenie musi być perfekcyjnie wykonane i poddane rygorystycznym testom szczelności. W przypadku rur stalowych w instalacjach zewnętrznych, jedynym dopuszczalnym sposobem łączenia jest spawanie. To jest metoda, która gwarantuje najwyższą trwałość i szczelność, a to w kontekście gazu jest sprawą życia i śmierci. Zapomnij o gwintowanych połączeniach w ziemi; to zaproszenie do problemów.

Kable elektryczne, jeśli są układane w ziemi, wymagają dodatkowych zabezpieczeń, takich jak rury osłonowe, które chronią je przed uszkodzeniami mechanicznymi i wpływami środowiska. Odległość od rur gazowych musi być zachowana, zgodnie z normami, minimum 10 cm, a kable powinny być położone poniżej rur gazowych. Taka kolejność układania jest kluczowa w przypadku ewentualnych uszkodzeń – łatwiej jest naprawić uszkodzoną rurę gazową, gdy jest ona położona wyżej, niż wyciągać kable spod całej instalacji. Niektórzy mogliby powiedzieć: "Logika inżyniera jest niezłomna".

Na koniec – dokumentacja! Każdy etap prac, od projektu po wykonanie, musi być szczegółowo udokumentowany. Obejmuje to plany sytuacyjne, schematy połączeń, protokoły z badań szczelności i raporty z inspekcji. Ta dokumentacja nie jest tylko zbędną papierologią; to klucz do przyszłego utrzymania instalacji i szybkiego usuwania awarii. Pamiętajmy, że dobrze wykonana dokumentacja to inwestycja, która procentuje przez lata, oszczędzając czas i pieniądze. Nigdy nie zapominaj, że precyzyjne odnotowanie odległości rury gazowej od kabla elektrycznego w ziemi w dokumentacji jest równie ważne, jak jej zachowanie w terenie.

Inspekcja i Utrzymanie Podziemnych Instalacji w 2025

W 2025 roku, w obliczu coraz gęstszej sieci podziemnych instalacji i rosnących oczekiwań co do niezawodności, inspekcja i utrzymanie podziemnych rurociągów gazowych i kabli elektrycznych staje się dziedziną o znaczeniu krytycznym. To już nie tylko rutynowe "sprawdzenie raz na jakiś czas", ale skomplikowany, strategiczny proces, który musi być oparty na zaawansowanych technologiach i proaktywnym podejściu. Czas przeszły prosty to luksus, na który nikt już sobie nie pozwoli; myślimy o przyszłości.

Przyszłość przeglądów instalacji gazowych to inteligentne systemy monitorujące. Już teraz stosuje się sensory wykrywające mikrowycieki, spadki ciśnienia czy obecność metanu w gruncie. W 2025 roku takie systemy będą standardem, umożliwiając zdalne i ciągłe monitorowanie. Dzięki temu będziemy w stanie wykrywać usterki na wczesnym etapie, zanim przerodzą się w poważną awarię. To oszczędność czasu, pieniędzy i potencjalne ratowanie życia. Zdalny monitoring to marzenie każdego konserwatora – minimalizuje fizyczne inspekcje, które są czasochłonne i kosztowne.

Serwis i naprawa instalacji gazowej będzie wymagać jeszcze większej precyzji i wykorzystania zaawansowanego sprzętu. Na przykład, do bezwykopowych napraw uszkodzonych rurociągów będą szeroko stosowane roboty wewnątrzrurowe, które potrafią lokalizować usterki i wykonywać naprawy bez konieczności rozkopywania terenu. Wyobraź sobie, jak ogromne oszczędności czasu i pieniędzy przynosi to rozwiązanie, zwłaszcza w obszarach miejskich, gdzie każdy wykop to paraliż komunikacyjny. Oczywiście, taka technologia ma swoją cenę, ale inwestycja zwraca się błyskawicznie.

Zintegrowane systemy zabezpieczeń gazowych to kolejna perspektywa na rok 2025. Oprócz tradycyjnych czujników, w życie wchodzą inteligentne sieci, które będą potrafiły analizować dane z wielu źródeł, prognozować potencjalne zagrożenia i automatycznie uruchamiać procedury awaryjne. Mówimy tutaj o połączeniu IoT (Internetu Rzeczy) z zaawansowaną analityką danych, która w czasie rzeczywistym ostrzega o najmniejszym problemie. W praktyce, oznacza to, że system sam zidentyfikuje problem i podpowie operatorowi, co zrobić, a czasem nawet podejmie autonomiczne decyzje. Nie ma miejsca na ręczne interpretowanie danych, gdy liczy się każda sekunda.

Co więcej, rozwój technologii bezwykopowych do budowy i naprawy przyłączy i instalacji będzie kontynuowany. Metody takie jak przewierty sterowane czy renowacje rur rękawami polimerowymi staną się jeszcze bardziej precyzyjne i efektywne. Pozwala to na minimalizowanie zakłóceń w otoczeniu i znaczne skrócenie czasu realizacji projektu. To również aspekt ekologiczny: mniej wykopów to mniej dewastacji środowiska, a co za tym idzie, bardziej zrównoważony rozwój infrastruktury. Coraz częściej liczy się nie tylko efektywność ekonomiczna, ale i minimalny wpływ na środowisko.

Istotne będzie także precyzyjne monitorowanie stanu kabli elektrycznych w ziemi, szczególnie tych układanych w pobliżu rur gazowych. W 2025 roku rozwój technologii monitorowania kabli, w tym zastosowanie światłowodów z czujnikami temperatury i naprężenia, będzie coraz powszechniejsze. Dzięki temu możliwe będzie szybkie wykrywanie punktów przegrzewania się kabli lub miejsc ich mechanicznego uszkodzenia, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa instalacji gazowych. Odpowiednia odległość rury gazowej od kabla elektrycznego w ziemi, wzmocniona inteligentnym monitoringiem, minimalizuje ryzyko awarii.

Rola operatorów i serwisantów będzie ewoluować. Zamiast manualnej, brudnej pracy w okopach, będą oni coraz częściej pracować z tabletami, analizując dane, zdalnie sterując robotami i koordynując działania. Niezbędne będą szkolenia z zakresu nowych technologii, a także rozwój kompetencji w analizie danych i zarządzaniu kryzysowym. Nie będziemy już szukać ludzi, którzy potrafią kopać, ale tych, którzy potrafią "myśleć cyfrowo" i podejmować błyskawiczne decyzje na podstawie złożonych danych. W 2025 roku infrastruktura będzie nadal ukryta pod ziemią, ale kontrola nad nią stanie się wirtualna i natychmiastowa.

Q&A

Pytanie: Jakie są minimalne odległości rury gazowej od kabla elektrycznego w ziemi, jeśli przepływa w niej gaz ziemny?

Odpowiedź: W przypadku gazu ziemnego w przewodach poziomych, rury muszą znajdować się powyżej przewodów elektrycznych, w odległości co najmniej 10 cm od najbliższego kabla. Właściwa odległość rury gazowej od kabla elektrycznego w ziemi jest kluczowa dla bezpieczeństwa instalacji.

Pytanie: Czy rury stalowe mogą być prowadzone w ziemi jako instalacja gazowa?

Odpowiedź: Nie, niedozwolone jest prowadzenie rur stalowych w ziemi. Do prowadzenia rur gazowych w ziemi można stosować wyłącznie rury PE i przejścia stal/PE ze względu na odporność na korozję.

Pytanie: Jakie materiały są dozwolone do połączeń w zewnętrznych instalacjach gazowych?

Odpowiedź: W instalacjach gazowych zewnętrznych (stalowych) można użyć tylko połączeń spawanych. Zapewniają one najwyższą szczelność i trwałość, co jest niezbędne w trudnych warunkach środowiskowych.

Pytanie: Czy można prowadzić przewody instalacji gazowej przez pomieszczenia mieszkalne, takie jak salon czy sypialnia?

Odpowiedź: Zasadniczo jest to niedozwolone. Jednak możliwe jest prowadzenie przewodów instalacji gazowej przez pomieszczenia mieszkalne z zastosowaniem rur stalowych łączonych poprzez spawanie oraz rur miedzianych twardych bez łączeń, co minimalizuje ryzyko wycieku.

Pytanie: Dlaczego miedź jest niedozwolona do przewodów gazowych zewnętrznych?

Odpowiedź: Miedź jest niedozwolona do przewodów gazowych zewnętrznych, ponieważ w kontakcie z gruntem może ulec korozji elektrochemicznej, co osłabia instalację i zwiększa ryzyko wycieków gazu. To właśnie odległość rury gazowej od kabla elektrycznego w ziemi ma w kontekście materiału kluczowe znaczenie.